در لحظات اول شروع آتش سوزی، سامانه‌های اطفای حریق شیلنگی مانند جعبه آتش‌نشانی و هوزریل می‌توانند برای ما حکم جعبه کمک‌های اولیه آتش سوزی را ایفا کنند. شاید بیراه نباشد اگر بگوییم هرجایی جعبه کمک‌های اولیه وجود دارد، جعبه آتش نشانی و قرقره نیز وجود داشته باشد. حتی در اغلب جاها حضور جعبه آتش نشانی الزامی‌تر از جعبه کمک‌های اولیه است.

پیشروی آتش از لحظه شروع آتش سوزی بسیار سریع است. سرعت پیشروی بستگی به کلاس آتش و مصالح و اشیائی دارد که در داخل ساختمان موجود است. در حوادث آتش‌سوزی ثانیه‌ها هم بسیار مهم هستند. چه بسا اگر فقط ۱۰ ثانیه زودتر اقدام به اطفا می‌کردیم، شاید فقط به یک هوزریل یا یک خاموش کننده نیاز داشتیم و نیازی به حضور آتش نشانی نبود. شاید هم فقط با یک اسپرینکلر اتوماتیک، حریق مهار می‌شد.

در لحظات اول شروع آتش‌سوزی، حجم آتش کمتر است. همچنین مقداری دود نیز ایجاد می‌شود اما هنوز دید مختل نشده است. به محض اینکه آتش شروع به گسترش نمود، به سقف می‌رسد و حجم دود هم بسیار بیشتر می‌شود.

۱٫ هوزریل چیست و از چه اجزایی تشکیل شده است؟

براساس تعریف استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۲۲۱۵۷ هوزریل وسیله اطفای حریقی است که الزاما از یک قرقره با امکان تغذیه آب از مرکز آن، شیر ورودی تک ضرب، شیلنگ نیمه سخت، نازل قطع جریان و در صورت لزوم یک هدایتگر شیلنگ تشکیل شده است.

البته نوع دیگر سامانه اطفای حریق هم هست که با یک قرقره معمولی (بدون سیستم آبرسان داخلی) و شیلنگ تاشونده ساخته می‌شود.

هر دونوع سیستم قرقره و شیلنگ معمولا در داخل جعبه‌های آتش نشانی مورد استفاده هستند.

۲٫ هوزریل‌ها برای اطفای کدام نوع حریق مناسب هستند؟

براساس استاندارد کشور انگلستان و ضوابط سازمان آتش نشانی تهران، حریق را می‌توان در ۶ گروه تقسیم کرد. سوختن مواد جامد مانند چوب، کاغذ، پارچه و… که گروه A نام دارد. گروه B نیز به سوختن مایعات اشتعال پذیر مانند بنزین و نفت اختصاص دارد. اگر عامل آتش سوزی گازهای اشتعال پذیر باشد، حریق در گروه C قرار می‌گیرد. گروه D و E به ترتیب مربوط به فلزات اشتعال پذیر و حریق‌های ناشی از تجهیزات الکتریکی دارای جریان اختصاص دارد. و در آخر گروه F نیز به حریق‌های ناشی از وسایل آشپزخانه‌ای و روغن‌های آشپزی مربوط است.

هوزریل‌ها برای خاموش کردن آتش از آب استفاده می‌کنند. هوزریل‌ها مخصوص کلاس حریق A هستند. اما به این موضوع هم باید دقت کنیم که ممکن است عامل شروع آتش سوزی هرچیزی باشد. ممکن است یک جرقه ناشی از اتصالی برق باشد اما مواد در حال سوختن، مبل‌ها و وسایل چوبی و پارچه‌ای باشند. در این حالت، حریق از کلاس E نبوده بلکه از نوع A طبقه بندی می‌گردد. بسیاری از آتش سوزی‌ها در ساختمان مسکونی با سوختن مبل، فرش، پرده و در حالت کلی سوختن مواد جامد شروع می‌شود.

پس هوزریل‌ها ابزار مناسبی برای مهار آتش سوزی‌های بناهای مسکونی و اداری-تجاری به شمار می آیند.

۳٫ هوزریل‌ها بهتر است در چه جاهایی نصب شوند؟

مطابق الزامات سازمان آتش نشانی، هوزریل‌ها باید در محل‌های مشخص و در معرض دید باشند تا هرکسی در هنگام حادثه حریق به راحتی آن را ببیند و مورد استفاده قرار دهد. یکی از محل‌های نصب جعبه آتش نشانی و هوزریل نزدیک به درب خروجی است. البته باید به گونه‌ای نصب گردد که با توجه به طول شیلنگ (۲۰ تا ۳۰ متر) تمام نقاط و اتاق‌های ساختمان را پوشش دهد. در مجموع با توجه به طول شیلنگ‌های آتش نشانی و برد موثر نازل اطفای حریق (۳ متر در حالت اسپری و ۱۰ متر در حالت جت)، هر هوزریل می‌تواند تا ۳۰ الی ۴۰ متر را پوشش دهد.

۴٫ طریقه نصب هوزریل و جعبه آتش نشانی آن چگونه است؟

مطابق الزامات آتش نشانی سازمان آتش نشانی، ارتفاع نصب جعبه آتش نشانی هوزریل از کف زمین باید بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتی متر باشد. همچنین سایز جعبه هوزریل باید به گونه‌ای باشد که کلیه قطعات آن از همدیگر حداقل ۲٫۵ سانتی متر از بدنه جعبه فاصله داشته باشند.  این فاصله، بیرون کشیدن قرقره و بازکردن راحت و سریع آن در هنگام حادثه را تضمین می‌کند. در صورت نصب در نزدیکی خروجی ساختمان، باید جعبه هوزریل به گونه‌ای نصب شود که کمترین مانع را در عبور و مرور افراد ایجاد کند.

۵٫ سامانه اطفای حریق جعبه آتش نشانی و هوزریل برای عملکرد صحیح به چه مقدار جریان آب نیاز دارد؟

هوزریل‌ها به طور دائم به جریان آب متصل هستند (سیستم تَر) . قطع و وصل این جریان توسط یک شیر تک ضرب صورت می‌گیرد.

مطابق استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۲۲۱۵۷ قطر نازل یا معادل آن و فشار، عوامل تاثیرگذار در میزان مصرف آب هستند. به عنوان مثال دبی جریان برای تامین آب مناسب، هوزریل‌ها برای قطر معادل ۵ میلی متر نازل و برای فشار ۲ بار  ۱۸ لیتر بر دقیقه و برای فشار ۴ بار ۲۶ لیتر بر دقیقه است.

۶-استاندارد NFPA14  و  BS EN 671چه الزاماتی برای نصب هوزریل آتش نشانی در نظر می‌گیرد؟

• حداکثر طول شیلنگ در سامانه اطفای حریق شیلنگی (جعبه و قرقره با شیلنگ‌های تاشونده و شیلنگ‌های نیمه سخت)، نباید بیشتر از ۳۰ متر باشد.
• جعبه های آتش نشانی باید فقط برای نگهداری ابزارهای اطفای حریق و آتش نشانی مورد استفاده باشد و هیچ وسیله غیر مرتبطی داخل آن نگهداری نشود.
• جعبه ها باید به گونه‌ای باشند که به راحتی قابل باز کردن و قابل استفاده باشند.
• جعبه‌های آتش نشانی باید به اندازه کافی بزرگ باشند تا روند استفاده سریع از ابزارهای اطفای حریق داخل آن را محدود نکنند.
• استفاده از جعبه و قرقره آتش نشانی برای تمیزکاری یا آبپاشی عمومی یا شستن ماشین به هیچ وجه مجاز نیست.
• توصیه می شود جعبه آتش نشانی طور دائمی قفل نشود. درب آن به گونه‌ای باشد که به راحتی باز شده و خیلی سریع قابل استفاده باشد. جعبه‌هایی با قابلیت قفل شوندگی باید به وسیله بازکننده اضطراری که تنها توسط جسم شفاف شکننده ای محافظت می شود، مجهز باشد.

۷- دوره‌های بازرسی نگهداری و تعمیرات هوزریل‌ها چگونه است؟

نوع دیوار و وزن واحد سطح دیواری که جعبه و هوزریل روی آن نصب می‌شود باید حتما بررسی گردد. همچنین باید اتصالات مناسبی برای نصب جعبه آتش نشانی بر روی دیوار تعبیه شود. مسلما توصیه نمی‌شود که جعبه آتش نشانی و قرقره را روی دیوار با پهنای ۱۰ سانتی نصب کنید.

مطابق استاندارد BS EN671-3 همه هوزریل‌ها باید هرسال یک بار و یا بعد از هر بار استفاده مورد بازرسی فنی و نگهداری و تعمیرات قرار گیرند. در این بازرسی‌ها باید حتما هوزریل به صورت آزمایشی مورد استفاده قرار گیرد تا در صورت وجود هرگونه گرد و خاک، سیستم هوزریل تمیز شده و صحت عملکرد آن برای استفاده بعدی تضمین گردد.

همچنین بعد از تایید کارشناس مربوطه، این استاندارد توصیه می‌کند که پلمپ امنیتی روی هوزریل نصب گردد. براساس این استاندارد الزاما بعد از هر بار دوره‌های نگهداری و تعمیرات و اطمینان از صحت عملکرد هوزریل، برچسب “کنترل شد” باید چسبانده شود.

۸- مقایسه مزایا و معایب هوزریل‌ با خاموش کننده آتش نشانی (کپسول آتش نشانی)؟

براساس تحقیق سال ۲۰۱۷ میلادی مرکز تحقیقات ساختمان استرالیا، در هنگام وقوع آتش سوزی در ساختمان‌های اداری و شرکت‌ها، در ۸۰ درصد موارد برای خاموش کردن آتش، کارمندان خاموش کننده‌ آتش‌نشانی دستی را انتخاب می‌کنند.

اما به جای خاموش کننده‌ آتش‌نشانی هوزریل را نیز می‌توان مورد استفاده قرار داد. مهم‌ترین مزایای هوزریل‎ها عبارتند از:

• هوزریل‌ها جریان آب پیوسته و بدون قطعی را تامین می‌کنند. برخلاف خاموش کننده‌ها که ظرفیت خاموش کنندگی محدودی دارند.
• نازل اطفای حریق هوزریل دارای حالت‌های پاشش جت و پاشش اسپری است. شما می‌توانید بدون نزدیک شدن به آتش هم برای کاهش اثر حرارت آتش سوزی از حالت اسپری استفاده کنید و هم با استفاده از حالت جت، از راه دور و به سرعت آتش را خاموش کنید.
• شما می‌توانید با استفاده از هوزریل آتش را از از فاصله ۱۰ متری (حالت جت نازل) نشانه روید. امابرای استفاده از خاموش کننده‌ (کپسول آتش نشانی) باید به حریق بسیار نزدیک‌تر باشید. به دلیل حرارت بالای ناشی از حریق، استفاده از کپسول‌های آتش نشانی در شرایط مختلف دشوار است.
• کپسول آتش نشانی معمولا سبک و قابل حمل بوده و هوزریل‌ (جعبه آتش نشانی و قرقره) جزو تجهیزات آتش نشانی و اطفای حریق ثابت است. با توجه به طول شیلنگ، هوزریل‌ها هم به لحاظ پوشش دهی ایمنی، دست کمی از خاموش کننده‌ها ندارند.
• کپسول‌های آتش‎نشانی بعد از مدتی باید سرویس و شارژ شوند. زیرا مواد مورد استفاده در این خاموش‎کننده‌ها بعد از مدتی باید تعویض شود. اما متریال موثر در هوزریل آتش‎نشانی، آب است. البته هوزریل‌ها هم نیاز به دوره‌های نگهداری و تعمیر دارند.
• هوزریل‌ها برای خاموش کردن آتش‌های سایر کلاس‌ها (به جز کلاس A)کاربرد ندارند. اما کپسول‌های آتش‎نشانی مخصوص کلاس‌های مختلف آتش در دسترس هستند.

۹- محدوده فشار مورد نیاز برای کارایی موثر هوزریل‎های آتش‎نشانی چقدر است؟

مطابق با استاندارد BS EN 671 حداکثر فشار کاری هوزریل های آتش نشانی ۱۲bar می باشد. هر چند تولید کننده و آزمونگر این تجهیزات می بایست مجموعه مونتاژ شده را تا فشار ۳۰bar  و شیلنگ ها را تا فشار ۴۵bar مورد آزمون قرار دهند.

با توجه به الزامات این استاندارد و قوانین سازمان آتش نشانی حداقل فشار کاری برای کارکرد مناسب در خروجی ها ۲bar  و حداکثر فشار کاری برای شیلنگ های سایز ۴/۳ ، ۷bar  می باشد.

۱۰-جایگاه شیر فشار شکن در سامانه جعبه و قرقره آتش‎نشانی

شیرفشار شکن ابزاری برای کاهش و کنترل فشار آب در حالت‌های استاتیک و دینامیک است. پس می‌توان در همه حالات استفاده یا عدم استفاده از آب، فشار را در دامنه مشخصی کنترل نمود. مزیت و کاربرد اصلی آن جلوگیری از ورود فشار اضافی و آسیب به تجهیزات متصل به شبکه آبرسانی است. همچنین در بلند مدت تا ۳۲ درصد باعث صرفه جویی در مصرف آب خواهد شد.

هوزریل (جعبه و قرقره آتش‎نشانی) یکی از تجهیزاتی است که به تاسیسات آبرسانی مختص آتش نشانی متصل است. به جهت کنترل فشار آب در دامنه مجاز، شیر فشار شکن را در مسیر لوله آب متصل به قرقره و قبل از آن نصب می‌کنند. بدین ترتیب اگر هم فشار آب از حد مجاز فراتر رود(برای خروجی های سیستم آتش نشانی با سایز ۴/۳ اینچ ۷bar)، این تجهیز به صورت خودکار و برخورداری از ویژگی خود تنظیمی، فشار آب را در رنج تنظیم شده نگاه می‌دارد.