آتش‌نشان‌ها و استرس‌های حرارتی ۲

نیازهای جسمانی و روانی مربوط به آتش‌نشانی و دیگر عملیات اورژانسی، بمراتب فراتر از مشاغل دیگر است. برخلاف بسیاری از مشاغل، آتش‌نشان‌ها نمی‌توانند زمان و شرایط کارشان را انتخاب کنند. چراکه حادثه و شرایط اضطراری در هر زمان و هر نوع وضعیت آب و هوایی و محیطی رخ می‌دهد. هنگامی که استرس‌های ذاتی مربوط به کنترل حوادث اورژانسی با خطرات محیطی مثل حرارت و رطوبت بیش از حد یا سرمای شدید ترکیب می‌شود، در واقع شرایطی ایجاد می‌گردد که بر روی ایمنی و سلامت فردی امدادگران تاثیر منفی می‌گذارد. افرادی که استراحت مناسب و تامین مایعات موردنیازشان در طول عملیات اورژانسی و تمرین‌های آموزشی مورد توجه کافی قرار نمی‌گیرد، در معرض ریسک بالاتری به‌لحاظ آسیب و بیماری‌های مرتبط قرار دارند و حتی می‌توانند ایمنی دیگران را در صحنه حادثه به خطر اندازند. هنگامی که امدادگران خسته می‌شوند، توانایی آنها برای انجام عملیات ایمن، تحلیل می‌رود. در نتیجه قدرت تصمیم‌گیری سریع و بحرانی را از دست می‌دهند و زمان پاسخ به محرک‌ها در آنها افزایش می‌یابد. به‌منظور پیشگیری از آسیب‌های جدی مواجهات حرارتی و خستگی مفرط، عملیات توانبخشی (rehabilitation) موضوعی ضروری در صحنه حادثه می‌باشد.

تعریف توانبخشی (rehabilitation) :

اگر نگاهی به معانی این واژه در فرهنگ لغات بیندازید، تعاریف مختلفی ارایه می‌شود. اما معنایی که شایسته مفهوم این واژه در نظر آتش‌نشان‌ها و دیگر امدادگران اورژانسی در صحنه‌های حادثه می‌باشد، عبارت است از: “بازیابی یا برگشتن به شرایط سلامت یا فعالیت مفید و سازنده”.

اصطلاح رسمی‌ای که آتش‌نشان‌ها و دیگر امدادگران اورژانسی در صحنه‌های حادثه و تمرین‌های آموزشی بکار می‌برند، عبارت “توانبخشی حادثه اورژانسی” (emergency incident rehabilitation) است. در کاربرد روزانه، این اصطلاح مختصر شده و به “rehab” تبدیل گشته است. واژه توانبخشی توضیح‌دهنده فرآیند تامین استراحت، آب از دست رفته بدن، تغذیه و خدمات پزشکی برای امدادگران شرکت‌کننده در حوادث بزرگ و عملیات سخت و طولانی‌مدت است.  هدف از توانبخشی، بازگرداندن نیروی آتش‌نشان‌ها برای اقدامات بعدی یا مراجعت به ایستگاه با شرایط سلامت و ایمنی کامل است. هنگامی که عملیات توانبخشی به‌صورت صحیح انجام شود، این اطمینان وجود دارد که شرایط روحی و جسمی امدادگرانی که در صحنه عملیات هستند به سمتی نخواهد رفت که تاثیر آن متوجه ایمنی افراد دیگر شده و نتیجه عملیات را به مخاطره اندازد.

واحد استراحت و رفع خستگی

این واحد مسئولیت اجرای سه وظیفه بسیار مهم: استراحت، جایگزینی مایعات و تغذیه را برعهده دارد که بدنبال اجرای آنها در حوادث، آتش‌نشان‌ها قادر به ادامه فعالیت و انجام وظیفه خواهند بود. ضروریست که در هنگام استراحت آتش‌نشان‌ها، آبی که در اثر تعریق و هنگام فعالیت از دست داده‌اند، جایگزین شود. این امر باعث حفظ سلامت عمومی آنها شده و قادر خواهند بود که درصورت فراخوان فرمانده، مجدداً اقدام به فعالیت عملیاتی کنند. در طول عملیاتی که در هوای گرم انجام می‌شود، واحد توانبخشی ممکن است در مکانی استقرار یابد که دارای امکانات سرمایشی باشد. مانند: یک ساختمان یا اتوبوس. ضروریست که آتش‌نشان‌ها پیش از ورود به این مکان‌ها که اختلاف دمایی قابل‌توجهی با بدن آنها دارد، ابتدا در یک مکان مسقف (درصورت عملیات روزانه) برای دقایقی اقدام به هم‌دما‌سازی با محیط کرده، سپس اقدام به ورود در مکان‌های خنک کنند تا از شوک‌های حرارتی که باعث می‌شوند بدن توانایی تبرید خود را از دست بدهد، پیشگیری شود.

مدت زمانی که آتش‌نشان‌ها می‌بایست در واحد توانبخشی جهت استراحت صرف کنند، بستگی به عوامل و شرایط گوناگونی دارد که شامل موارد زیر است:

• شرایط فیزیکی و توانایی جسمانی آتش‌نشان
• شرایط جوی
• ماهیت فعالیت‌هایی که آتش‌نشان پیش از ورود به واحد توانبخشی انجام داده
• زمان موردنیاز جهت تامین آب از‌دست‌رفته بدن و تغذیه

مواجهه حرارتی بلندمدت

برای تعداد کثیری از آتش‌نشان‌ها، قرارگرفتن در معرض حرارت شدید، به‌صورت محدود و کوتاه‌مدت اتفاق می‌افتد. این افراد بطور معمول اغلب اوقات در شرایط دمایی تنظیم‌شده، مانند: ایستگاه آتش‌نشانی، خانه و اداره به‌سر می‌برند. در این میان چند مورد استثناء وجود دارد:

• آتش‌نشان‌هایی که در حال تمرین یا پاسخ‌دهی مکرر به حوادث در شرایط آب و هوایی گرم هستند.
• آتش‌نشان‌های داوطلبی که مشاغلی با ویژگی کار در فضای بیرون دارند و پس از حضور بلندمدت در هوای گرم، جهت پاسخ‌دهی به حادثه فراخوان می‌گردند.
• آتش‌نشان‌هایی که در آتش‌سوزی جنگل‌ها شرکت کرده و پس از مواجهه طولانی‌مدت با حرارت بالا، قادر به عقب‌نشینی به مکان‌هایی با امکانات کنترل دمایی در طول عملیات نمی‌باشند.

تحقیق انجام‌شده توسط ارتش ایالات متحده نشان می‌دهد که تأثیرات حرارت بالا بر روی کارکنان، به‌صورت تراکمی انباشته می‌شود. ارتش برای نشان‌دادن نگرانی مربوط به این موضوع از سر واژه‌های HEAT به‌تفصیل زیر استفاده می‌کند:

• High heat condition شرایط بالای دمایی، علی‌الخصوص در روزهای متوالی. برای ارتش دمای هوایی با شاخص WBGT (wet bulb globe temperature) بالاتر از ۷۵ ^ F جهت تمرین و کارهای سخت بعنوان دمای بالا محسوب می‌گردد. در خدمات آتش‌نشانی، سطوح قابل‌قبول دمای هوا متنوع بوده و بستگی به موقعیت مکانی، دمای معمول محیط و شرایطی که آتش‌نشان‌ها با آن مواجه می‌باشند، دارد.
• Exertional level of work میزان سطح فعالیت و تمرین، علی‌الخصوص در چند روز متوالی. ادامه کار سنگین در یک دوره طولانی، تاثیر منفی بر روی توانایی آتش‌نشان‌ها جهت تجدید قوا و آمادگی مجدد در روزهای بعد خواهد داشت.
• Acclimatization میزان وفق‌پذیری و دیگر عوامل ریسک فردی.
• Time زمان. طول مدت مواجهه و مقدار زمان ریکاوری در حین حادثه، تاثیر مستقیم بر روی توانایی بازگشت به شرایط نرمال در آتش‌نشان‌ها طی روزهای بعد از مواجهه دارد.

هر چقدر مدت زمان مواجهه با حرارت بالا امتداد یابد، احتمال اینکه افراد قربانی آسیب‌ها و بیماری‌های مربوط به حرارت شوند، بالاتر خواهد رفت. فرماندهان حادثه و سرپرستان می‌بایست دائماً افراد و شرایط را مورد بررسی و پایش قرار دهند تا بتوانند به‌موقع و پیش از رخ‌دادن آسیب اقدام کنند. مجموع علائم سطحی و ابتدایی مربوط به مشکلات حرارتی می‌بایست به‌عنوان علایم هشدار صدمات قریب‌الوقوع مورد توجه قرار گیرد. همچنین افراد باید به‌صورت دوره‌ای و چرخشی از عملیات معاف شوند. به‌عبارت دیگر از، بدترشدن اوضاع پیشگیری کنند. حتی اگر مشکلات گرمایی در روز گذشته رخ داده، تاثیرات تراکمی و انباشتگی ایجادشده توسط حرارت بالا می‌تواند احتمال جدی‌شدن مشکل را در روز جاری افزایش دهد.

تحقیقی توسط انجمن حفاظت از حریق در مورد چندین مورد حوادث منجر به فوت آتش‌نشان‌ها که در سال‌های مختلف در ایالات متحده رخ داد، صورت گرفت. از بررسی نمونه‌های منتخب، نتایجی به شرح زیر بدست آمد:

اولین عامل موردتوجه، سن آتش‌نشان‌های کشته شده بود. بطور معمول شرایط حرارت بالا برای افراد مسن خطرناک است. برای مثال هنگامی که هوا گرم است، تعداد تماس‌هایی که حکایت از بیماری‌های افراد مسن در اثر افزایش دما دارد، افزایش می‌یابد. ولی در بررسی صورت‌گرفته، عجیب به نظر می‌رسید که ۶ نفر از ۷ قربانی حوادث، افراد جوان بین بیست تا سی سال و هفتمین قربانی نیز ۳۷ ساله بود.

در سازمان‌های آتش‌نشانی افراد جوان معمولاً بسیار مشتاق و علاقمند به کاری هستند که انجام می‌دهند و در بسیاری موارد احساس شکست‌ناپذیری می‌کنند. این دو عامل، به‌علاوه بی‌تجربگی، به‌عنوان نشانه‌های خطر شناخته می‌شوند و این احتمال را در ذهن آتش‌نشان‌های جوان متبادر می‌کنند که قادرند از محدودیت‌های جسمانی در شرایط استرس‌های حرارتی فراتر روند.

عامل مهم دیگری که در تحقیقات روشن گردید، مرگ چهار نفر از هفت نفر در تمرینات آموزشی بود. وقوع خسارات جانی در هنگام تمرین، بسیار تاسف‌برانگیز است. چراکه در شرایط تمرین، همه عوامل بطور کامل می‌بایست تحت کنترل باشد. این یک شکاف بین بالابردن توان جسمانی آتش‌نشان‌ها به قیمت آسیب‌رساندن به آنها در تمرینات سخت است. در اغلب موارد فوتی، توجه به نشانه‌های هشداردهنده چندین بار نادیده گرفته شده بود. لذا مدرسین می‌بایست به‌خوبی در مورد خطرات و آسیب‌های دمایی آموزش ببینند و سازمان‌ها باید قوانینی تدوین کنند که یا مانع فعالیت‌های فیزیکی مضر شوند یا منطقاً باعث محدودیت آنها در شرایط آسیب‌رسان گردند.

عامل دیگری که هر دو گروه آتش‌نشان‌های جوان و قربانیان تمرینات را شامل می‌شود و نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد، فشاری‌ست که افراد جوان برای موفقیت متحمل می‌شوند. این عامل به دو شکل، فشار مضاعف جهت جلب نظر مدرسین و برابر جلوه‌دادن خود با دیگر آتش‌نشان‌ها و موفقیت در تمرین‌ها، نمود پیدا می‌کند. فشار رقابت عامل مهم و قدرتمندی‌ست. به‌طوری‌که در تمرینات، چندین نفر از قربانیان، جزء افراد برجسته بوده و حتی زمانی که واقعاً در معرض آسیب‌دیدگی شدید حرارتی قرار داشته‌اند، دست از فعالیت نکشیده و حالات بروز نشانه‌ها را پنهان می‌کرده‌اند. بسیاری از این اشخاص جوان شاید همیشه آرزوی آتش‌نشان‌بودن را داشته‌اند و می‌ترسیدند که این عدم تحمل حرارت، باعث ازدست‌رفتن و به خطرافتادن فرصت پیش‌رویشان گردد. ولی در حقیقت باعث به خطر افتادن زندگی‌شان گردید.

لذا با عنایت به اینکه عموماً آتش‌نشان‌های جوان بیشتر از افراد بالغ و باتجربه، مستعد فشار رقابت هستند، مدرسین و سرپرستان حادثه می‌بایست از این حقیقت آگاه بوده و پیش از آنکه خیلی دیر شود، با اتخاذ تدابیر و تاکتیک‌های کنترل‌کننده هیجانات، از بروز این اتفاقات پیشگیری کنند. این موضوع نه تنها در هنگام فعالیت‌های تمرینی و آموزشی مشهود است بلکه در صحنه حوادث و عملیات اطفاء حریق نیز مصداق دارد.

NFPA 1584 توضیحات جامعی در مورد الزامات و دستور‌العمل‌های اجرای فرایند توانبخشی در خلال عملیات اطفاء و تمرینات آموزشی ارائه می‌دهد. مهم‌ترین بخش‌های آن شامل موارد زیر است:

فصل ۳ : تعاریف

فصل ۴ : اقدامات پیش از حادثه

فصل ۵ : مشخصات محیط توانبخشی

فصل ۶ : توانبخشی در زمین آموزش و صحنه حادثه

فصل ۷ : اقدامات بعد از حادثه

همچنین در ضمیمه این استاندارد، اطلاعاتی فراهم‌آوری شده که جزئیاتی درباره یکپارچه‌سازی عملیات توانبخشی و  سیستم سرشماری ارائه می‌دهد. سازمان‌های امدادرسانی می‌بایست از هم‌سو‌بودن مقررات جاری خود با متن آخرین ویرایش استانداردی اطمینان حاصل نمایند که تا حد امکان از جامعیت برخوردار باشد. این مبحث ادامه دارد.