حوادث خودرویی و فرایند نجات مصدوم

مهندس مصطفی کاظمی طالخونچه

کارشناس آتش نشانی و مدیر عامل شرکت امداد نجات فر آتش پاد

Kazemimostafa2012@Gmail.Com

 

مقدمه:

حوادث و سوانح، جزئی اجتناب‌ناپذیر از زندگی جوامع بشری گردیده‌اند که با توجه به عوامل بروز آنها و اشکال مختلف آن، زندگی، اموال، آسایش و آرامش انسان‌ها را همواره در معرض تهدید قرار داده‌اند. برخی از این حوادث توسط بشر و پاره‌ای نیز توسط نیروهای طبیعت شکل می‌گیرند. آن دسته از این عوامل که ساخت دست بشر هستند، در اثر دو عامل اساسی ذیل به‌وجود می‌آیند:

1. عمدی ۲٫ غیرعمدی یا سهوی

در مجموعه حوادثی که به صورت عمدی به وجود می‌آیند، در اغلب اوقات وقوع حادثه محرز و خسارات ناشی از آن کمتر از میزان برآورد شده توسط عامل آن نمی‌گردد (اکثرا موفقیت‌آمیز و به صورت حتمی به وقوع می‌پیوندد)، چون تمامی موانع از قبل بررسی شده است. اما درخصوص حوادث غیرعمدی، همان‌گونه که می‌دانیم این حوادث خسارات بالایی را در بردارند و به دو دلیل به وجود می‌آیند: یکی در اثر عدم اطلاع از اصول ایمنی و دیگری عدم رعایت اصول ایمنی

 

حوادث و سوانح حمل و نقل و ترافیکی مجموعه حوادثی است که به صورت روزمره آماری بزرگ از تلفات انسانی را به خود اختصاص داده است و شامل تمامی حوادثی است که از مجموعه وسایل و تجهیزات حمل و نقل به وجود می‌آیند. از این دست حوادث می‌توان حوادث جاده‌ای، دریایی، هوایی و کلیه حوادثی که در ارتباط با سیستم‌های حمل و نقل به وجود می‌آید را نام برد. حوادث مربوط به آسانسور، پله برقی، ریل‌های نقاله و تمامی دستگاه‌هایی که در حمل و نقل نقش دارند را نیز می‌توان در زمره این حوادث به حساب آورد.

کشور ایران با جمعیت حدود هفتاد و پنج میلیون و با وجود آمار چندین میلیونی خودروهای در حال تردد، دارای یکی از بالاترین مصدومیت‌های ناشی از تصادفات خودرویی در جهان است. در چند ساله اخیر توجه دولت‌ها بر کاهش آسیب‌های جانی و مالی ناشی از این تصادفات با استفاده از روش‌های پیشگیرانه و نیز سرمایه‌گذاری جهت تجهیز واحدهای امدادی و آتش‌نشانی سراسر کشور به ابزارهای تخصصی نجات و امداد مصدومین و حادثه دیدگان متمرکز گردیده است. داشتن ابزار مناسب لازم اما کافی نیست و نمی‌توان نقش برجسته آموزش و تجربه مستمر ناجیان در جهت کاهش صدمات را کتمان نمود.

قسمت عمده این مقاله ترجمه‌ای از بخش‌های مهم کتاب (روش‌های رهاسازی مصدومین در حوادث خودروییVehide Extrication Techniques)) است که توسط براندون موریس، مدرس ارشد سازمان ملل تهیه و تدوین گردیده است. موریس تجارب مبسوطی در زمینه نجات در حوادث خودرویی، سقوط هواپیما، زلزله و سایر حوادث طبیعی داشته و در زلزله اسفبار سال ۸۲ شهر بم به صورت داوطلبانه به ایران سفر کرده و در عملیات نجات حضور فعال داشت.

 

نحوه نجات مصدومین در حوادث

حادثه: پدیده‌ای است که معمولا به صورت غیرمنتظره به وجود آمده و منجر به وارد شدن خسارات جانی، مالی و روحی برای فرد یا اعضای یک جامعه می‌گردد.

ایمنی: به کارگیری مجموعه تدابیری است که از وقوع حادثه جلوگیری کرده یا در صورت وقوع، از شدت خسارات ناشی از آن می‌کاهد.

مراحل عمومی مواجهه با حوادث: جهت رویارویی با کلیه حوادث ابتدا باید شناخت کلی نسبت به عوامل حادثه‌ساز پیرامون خود بدست آوریم و سپس به صورت جزئی آنها را مورد شناخت و بررسی قرار دهیم. به طور مثال اگر عوامل حادثه‌ساز پیرامون ما آسانسور، چاه یا اتومبیل می‌باشند، بایستی یک نجات‌گر ابتدا کلیه اجزای تشکیل‌دهنده آسانسور را شناخته و نحوه عملکرد آنرا بداند. سپس نسبت به علل و عوامل به وجود آمدن حادثه توسط آن حادثه‌ساز خاص بررسی‌های لازم را انجام داده و در نهایت با تحلیل اطلاعات بدست آمده، نسبت به طراحی یک تاکتیک عملیاتی مناسب جهت مهار حادثه اقدام نماید که در این مرحله انتخاب روش عملیات نجات و انتخاب ابزار مناسب از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد. بدیهی است در پایان عملیات نجات اقدام به تامین نکات ایمنی در ارتباط با حادثه‌ساز مورد نظر می‌کنیم، تا از بروز حوادث مجدد جلوگیری شود.

1. شناخت حادثه‌سازها
2. تاکتیک و روش‌های عملیاتی (دسترسی و دستیابی، کمک‌های اولیه، رهایی از موانع، آماده‌سازی حرکت، حرکت)
3. علل حادثه
4. تامین نکات ایمنی

طراحی تاکتیک عملیات بایستی مبتنی بر اصولی انجام پذیرد که به عنوان اصول نجات می‌توان از آنها نام برد. این اصول شامل موارد ذیل است:

– دسترسی و دستیابی: بعضی اوقات این امر با کمترین تلاش و به راحتی امکان‌پذیر می‌گردد و گاهی نیاز به یک سری عملیات و تکنیک‌های پیچیده جهت رسیدن به مصدوم یا دسترسی (به مفهوم لمس‌کردن مصدوم با دست) می‌باشد. لزوم این کار در این است که پس از لمس مصدوم بتوان ارزیابی صحیحی از وضعیت سلامت او داشت. چنانچه مصدوم فوت کرده باشد که خود به خود مسئله صورت دیگری پیدا می‌کند، طبیعی است در این حالت نیازی نیست که دست به اقدامات پر ریسک زده شود. ولی اگر مصدوم زنده باشد، بایستی وارد مرحله بعدی و اقدامات فوری شد. قبل از شروع این مرحله لازم است کلیه اقدامات لازم جهت تضمین ایمنی نجات‌گر و مصدوم در حین عملیات نجات تعیین شده و انجام گردد. به نحوی که خطر بروز حوادث بعدی را از بین برده یا به حداقل برساند.

– کمک‌های اولیه: پس از دسترسی به مصدوم، مهم‌ترین کار حفظ و ارتقاء سلامت وی می‌باشد که در این صورت مجموعه اقدامات صحیح کمک‌های اولیه می‌تواند سلامت مصدوم را تضمین و دوره درمان بعدی او را به نسبت قابل ملاحظه‌ای کاهش دهد.

– رهایی از موانع: در این مرحله پس از تثبیت وضعیت سلامت مصدوم، اقدام به آزادسازی وی از قیود و موانعی که او را در بر گرفته است، می‌گردد.

– آماده سازی برای حرکت: پس از اینکه مرحله فوق به انجام رسید و مصدوم از قیود و موانع آزاد شد، بایستی مصدوم را آماده حرکت کرد. (بستن یک بورد، تثبیت کردن و …) همچنین روش و محل انتقال او را از قبل مشخص نموده، تمامی موانع طول مسیر را از سر راه حذف و وارد آخرین مرحله انجام می‌گردد.

– انتقال: پس از انجام اعمال فوق، انتقال آخرین مرحله‌ای است که در آن مصدوم جهت مراقبت‌های تخصصی‌تر و یا انتقال به محل امن‌تر به سمت وسیله نقلیه اورژانس پزشکی، منتقل می‌شود.

پنج موردی که در بالا به آن اشاره شد به عنوان اصول نجات در طراحی تاکتیک عملیاتی معروف است که بر مبنای آن تاکتیک عملیاتی طراحی و اجرا می‌شود.شایان ذکر است که تنها در حوادثی که مخاطرات خاصی از قبیل انفجارات، سقوط، آوار و یا عوامل خطرناک دیگر در محل حادثه وجود داشته باشد باید بلافاصله پس از مرحله اول مرحله پنجم را انجام و بعد از رسانیدن مصدوم یا مصدومین به نقطه امن اقدام به ارائه خدمات پزشکی و کمک‌های اولیه برای وی نمود. آخرین مرحله در مواجهه با حوادث، تهیه دستورالعمل و نکات ایمنی در ارتباط با نوع خاص حادثه‌ساز در سه مرحله می‌باشد که شامل موارد زیر است:‌

1. نکات ایمنی قبل از حادثه
2. نکات ایمنی هنگام حادثه
3. نکات ایمنی پس از حادثه

نکات ایمنی قبل از حادثه: تهیه دستورالعملی درخصوص پیشگیری از حادثه است که با رعایت آن بتوان از وقوع حادثه جلوگیری کرد و یا شدت تخریب آن را کاهش داد.

نکات ایمنی هنگام حادثه: دستورالعملی به منظور ایمن‌سازی محل حادثه برای مصدوم، نجاتگر و رهگذران است که با رعایت آن در طول عملیات نجات‌، منطقه از وقوع حادثه مجدد ایمن می‌گردد.

نکات ایمنی پس از حادثه: شامل دستورالعمل‌هایی است که پس از پایان عملیات نجات، به هنگام ترک محل به افرادی که در صحنه حادثه حضور دارند، داده می‌شود که با رعایت آن از خطرات احتمالی محل حادثه ایمن گردند.