عوامل موثر بر اثربخشی تیمهای امداد و نجات
- شناسه خبر: 33519
- تاریخ و زمان ارسال: 18 اسفند 1400 ساعت 9:09
مقدمه
کار تیمی یکی از عناصر اصلی موفقیت سازمان به شمار میآید و به افزایش توانایی سازمان و غلبه بر چالشهای محیطی کمک میکند. با این وجود، غفلت از الزامات اجرای اثربخش کار تیمی، موج عدم تحقی اهداف سازمانی و تیمسازی خواهد شد از آنجا که استان گیلان از جمله اسـتانهای حادثه خیز کشور است.
مهمترین ابزار دست یابی به اطلاعات در جهان امروز متون نوشتاری یا الکترونیک میباشد که اگر حاصل تلفیق علم وعمل باشند تاثیر گذاری آن به مراتب بر مخاطبین بیشتر خواهد بود.
لذا، این تحقیق مروری بررسی عوامل مؤثر بـر اثربخشـی تـیمها ی امـداد و نجات بـرای پاسـخگویی بـه حـوادث و سـوانح در سطح استان گیلان انجام پذیرفته است.
در عصر حاضر سازمانها با چـالشهـای مختلفـی روبـرو هسـتند، تحـولات سـریع در محـیط سازمانها به رقابتی شدن فضای کسب و کار منجر شده است و لزوم دستیابی به صـرفه جـویی در مقیاس، افزایش نوآوری، انعطاف پذیری و کسب مزیت رقـابتی را ضـروری نمـوده اسـت. توسـعه اقتصادی و رشد سازمانها موج تغییرات اساسی در ساختار سازمانی و تخصصی گرایی وظایف و فعالیتهای آنها شده است (لاولر و ورلی۱، ۲۰۰۶؛ وست و مارکیویسز۲، ۲۰۰۴)
تیم، مجموعه ای بیش از افراد بوده و کار تیمی نیز چیزی بیش از مجموعه ای از رفتارهای افراد میباشد و به راحتی نمیتوان عنوان تیم را به هر گروهی از افراد اطلاق نمود و از آنها انتظار داشت تا به عنوان یک تیم عمل نمایند (باس،۱۹۸۰). تیم دارای ویژگیها و مشخصات خاصی است و در صورت عدم وجود آنها، دستیابی به نتایج و عملکـرد مـؤثر تـیم ممکـن نخواهـد بود(مورگـان و همکـاران،۱۹۸۶). تـیمهـا بـه عنوان عنصـری بنیـادی در سـازمانهـای نـوین، جـایگزین افـراد در رویکردهـای سـنتی شدهاند(گیبسـون و دیگـران، ۲۰۰۷)
در بسـیاری از سـازمانهـا، واحـد اصـلی ساختار سازمانها، تیم است که برای انجام وظایف مهم و حل مسایل پیچیده سازمانی مورد استفاده قرار میگیرند.(استیورت و باریک۴، ۲۰۰۰)
در این میان آنچـه به سازمانها در جهت افزایش توانایی و مقابله با چالشها یاری میرساند، تشکیل تیمهای مناسب و اثربخش است. کار تیمی یکی از مهمترین تسهیل کنندهها در دسـتیابی بـه نتـایج مثبـت و مقـرون به صرفه در عرصه سازمان است(پراکتر و کوریه۳، ۲۰۰۴)
تاریخ جوامع بیانگر آن است که همـواره زنـدگی بـا بلایـا و سـوانح گونـاگون مواجـه و وقـوع حـوادث ناگوار و ناگهانی در هر لحظه و هـر مکـان از جهـان در کمین انسـان اسـت و اغلـب مـوارد در صـورت بروز، در به سـرعت تولیـد بحـران، بیمـاری، فقـر و نارسایی فزاینده در زندگی عادی مـردم مینمایـد و آثار آن ممکن است تا مدتها مشـکل سـاز و ادامـه پیدا کند.
در ایـن راسـتا،پیتـر دراکـر معتقـد اسـت کـه اثربخشی، کلید موفقیت سازمان محسـوب میشـود.
قربـانی و ذاکـری( ۱۳۸۹) در تحقیقـی بـا عنـوان بررســی ســهم عوامــل مــؤثر در بــروز تصــادفات رانندگی« به این نتیجه رسیدند کـه اختصـاص سـهم عمده عوامل تصادف صرفاً به عامل انسانی، صـحیح نیست و باید بسیاری از عوامل شکل گیری اشتباهات کاربران را در وضعیت شرایط محیطی، راه، ترافیک و وسایل نقلیـه و نحـوه تعامـل آنهـا بـا عامـل انسـان جستجو کرد
به رغم مزایا و نتایج مثبت حاصل از به کارگیری کار تیمی، عدم توجه به عوامـل و مؤلفـههای ایجاد تیم موج بروز مشکلات و مسایل عدیده ای میشود که نه تنها افزایش عملکرد را بـه همراه نخواهـد داشـت بلکـه در مـواردی بـه شکسـتهای اساسـی نیـز منجـر میشـود. بـر ایـن اسـاس،آسیب شناسی کار تیمی، عوامل تشکیل دهنده و اثرگذار بر ایجاد آن و دستیابی به تیمهای کارا و اثربخش در سازمانها بسیار ضروری مینماید، به طوریکه بدون شناخت عوامل مؤثر بـر عملکـرد کار تیمی نمیتوان تیمهای اثربخشی در سازمان ایجاد نمود.
گسترش شهرنشینی و مسائل و مشکلات خاص زندگی شهری، همچنین تراکم جمعیت شهری بیش از پیش ضرورت توجه همه جانبه به راهبردهای سودمند برای بهینه سازی زندگی ساکنان شهرها را لازم ساخته است. شهرها با هم استانها و استانها در مجموع کشور را را ساخته و دراین میان عوامل تاثیر گذار در شهرها مانند محیط زیست شهری، حمل و نقل شهری، ایمنی شهری و برنامه ریزی شهری، یک عامل بسیار مهم که تاثیر فزاینده و تعیین کننده ای بر دیگر عوامل سازنده زندگی شهری دارد، مدیریت شهری است. هر فعالیت اجتماعی بدون وجود مدیریت سازمان یافته – که اهداف و ابزارهای رسیدن به آنها را مشخص کند و فعالیتها را هماهنگ سازد – از هم میپاشد و به بی نظمی میگراید. شهرها نیز که پیچیده ترین و متنوع ترین جلوههای زندگی اجتماعی بشری را در خود دارند بدون وجود نظام مدیریت شهری که ضمن انجام برنامه ریزیهای لازم برای رشد و توسعه آینده شهر به مقابله با مسائل و مشکلات کنونی آنها بپردازد بی سامان میگردند و این مدیریت شهری بالاست که به پیشرفت استانها در همه زمینهها از جمله ایمنی و عوامل موثر برکارهای تیمی و همچنین امداد نجانت موفق در زمان حادثه و بحران قدرت نمایی میکند در نظریههای جدید مدیریت، به بالاترین سازمان از نظر کیفیت، سازمان متعالی میگویند. یک سازمان زمانی متعالی است که تمام اعضا به ماهیت ذاتی و درونی روابط خود اهمیت دهند، بدین معنا که هر فردی برای کارآیی بیشتر از هیچ کوششی دریغ نورزد. بر خلاف یک رابطه متقابل خشک و رسمی که در آن طرفین به چگونگی تقسیم منافع علاقمندی نشان میدهند، اعضاء یک سازمان متعالی و برتر بیشتر مایل اند بدانند چگونه هر یک از آنان میتوانند نفع بیشتری به سازمان ارائه دهند، افزون بر این، تمامی اعضا سازمان به این موضوع علاقمندند که چگونه میتوانند برای افراد خارج از سازمان نیز مثمر ثمر باشند. نظام مدیریت شهری نیز میباید به جایگاه متعالی خود برای خدمات رسانی بهتر به منظور رضایتمندی هر چه بیشتر شهروندان کشور دست یابد. مهمترین راه برای رسیدن به این هدف برای نظام مدیریت شهری دست یابی به جریان دانش و اطلاعات بهتر در جهت اخذ تصمیم مناسب و کاهش خطاها در تصمیم گیری و اجرا میباشد. داشتن دانش و اطلاعات از عدم قطعیت در روند تصمیم گیریها میکاهد.مدیریت سازمان یافته کمک شایانی به اثر بخشی کارهای تیمی و هماهنگی مناسب در بین شهرها و ساتان مینماید در زمان حادثه یکی از عوامل چشم گری مدیریت کار تیمی و اثر بخش در امداد و نجات میباشد.
اگر چه تاکنون در خصوص کار تیمی تحقیقات متعددی انجام شده است و هر یـک بـه جنبـههای خاصی از آن پرداخته اند اما، کمتر مقاله ای با رویکردی جامع به بررسی عوامل مـؤثر بـر کـار تیمی و شناسایی ابعاد و مؤلفههای اثربخشـی آن پرداختـه اسـت.در واقـع پراکنـدگی مطالعـات و دسته بندی مؤلفهها و عدم انسجام مطالعات در برخی موارد و جانمایی متناقض مؤلفههای واحـد در مطالعات مختلف، ضرورت انجام مطالعه ای جامع را ایجـاد مینمایـد. بـر ایـن اسـاس، در پـژوهش حاضر تلاش میشود با اتخاذ رویکردی جامع، مؤلفهها و عوامل اثرگـذار بـر عملکـرد کـار تیمـی تعیین شده و تاثیر آنها بر اثربخشی کار تیمی بررسی شوند. بنابراین پرسش اصلی که ایـن مقالـه در پی پاسخ به آن میباشد عبارت است از اینکه چه عواملی بر اثربخشی کارتیمی در بستر سازمان اثر میگذارد؟
تاریخچه امداد و نجات در ایران:
در خرداد ماه ۱۳۰۲ با وقوع زلزله ای در شرق خراسان و زلزله ای دیگر به فاصله ۳ ماه بعد در سیرجان و کرمان و همچنین جاری شدن سیلابهای گسترده در همان سال در استانهای گیلان، مازندران، آذربایجان شرقی و اصفهان زندگی بسیاری از هموطنان به مخاطره افتاد وباعث تلفات و خسارات بسیاری گردید. در این سوانح برای اولین بار نیروهای ارتش بعنوان عوامل حکومتی و با استفاده از نیرو و امکانات موجود به کمک آسیب دیدگان شتافتند و اولین استمداد ملی برای کمک به آسیب دیدگان در سطح کشور انجام گردید. این استمداد جرقه ای برای سازماندهی تشکیلاتی جمعیت شیر و خورشید سرخ بود. اولین جلسه این جمعیت تحت عنوان جمعیت شیر و خورشید سرخ در ششم مرداد مصادف با عید غدیر سال ۱۳۰۲ درعمارت گلستان تشکیل شد. در ابتدا فعالیتهای امدادی به عنوان یک فعالیت جنبی و در سایه خدمات درمانی که بیشتر مورد نیاز جامعه بود، قرار گرفت. در آن هنگام بیشترین عوامل امدادی جمعیت نیروهای داوطلب یا دانش آموزان عضو سازمان جوانان بودند. اولین آئین نامه خدمات امدادی در سال ۱۳۴۷ به تصویب هیئت مرکزی جمعیت رسید. به موجب این آئین نامه مسئولیت ارائه خدمات امدادی درمانی به آسیب دیدگان جنگ و همچنین ارائه خدمات امدادی به آسیب دیدگان سوانح و سوانح طبیعی در زمان صلح به عهده جمعیت محول گردیده بود. اولین تشکیلات رسمی امداد بصورت منظم با استخدام نیروهای تمام وقت جهت ادارات سازمان مرکزی امداد کل و زیر نظر هیئت کمک به آسیب دیدگان که در واقع نقش سازمان امدادی ملی کشور را ایفا میکرد در سال ۱۳۵۰ آغاز بکار کرد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ و استقرار نظام جمهوری اسلامی همراه با دگرگون شدن ساختار کلی جمعیت و جدا شدن بخش درمان از فعالیتهای آن، عمده وظایف جمعیت به خدمات امدادی سوانح، جوانان و خدمات حمایتی معطوف گردید. در سال ۱۳۶۰ بنا به ضرورت یکبار دیگر ساختار تشکیلاتی امداد بر حسب وضعیت جدید و شرایط جنگ تحمیلی مورد تجدید نظر قرار گرفت. تربیت و تامین نیروهای انسانی در زمینههای درمان فنی و خدماتی، پشتیبانی و حمایت و ارائه خدمات امدادی به آوارگان مناطق جنگی و مناطق بمباران شده نیز جزء خدمات جمعیت قرار گرفت. خدمات ارزنده جمعیت در عملیاتهای گسترده ملی و بین المللی، زلزله سال ۶۹ گیلان و زنجان و بحران آوارگان عراقی در سال ۱۳۷۰ موجب گردید جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران جایگاه ویژه ای را در بین جمعیتهای صلیب سرخ و هلال احمر کسب نماید و به عنوان یکی از ۱۰ جمعیت قدرتمند جهان در پاسخگوئی به سوانح مطرح گردد.
تشکیلات و نقش سازمان امداد ونجات:
در سال ۱۳۷۹، با اضافه شدن واژه نجات به سازمان امداد، وظائف این سازمان وارد مرحله نوینی شد و مسئولان سازمان برای اجرای نفشی فراتر و پر اثرتر در جامعه تغییراتی را در نمودار تشکیلاتی (چارت سازمانی ) و نیروی انسانی اعمال کردند. هم اینک این سازمان از بخشهای زیر تشکیل یافته است:
معاونت آموزش و برنامه ریزی: که دارای دوبخش مدیریت آموزش و مدیریت آمار و برنامه ریزی میباشد.
معاونت عملیات: که در بردارنده چهار بخش مدیریت عملیات، مدیریت پشتیبانی عملیات، مدیریت امداد هوائی – دریایی و مدیریت ارتباطات و مخابرات رادیویی است.
معاونت خدمات و پشتیبانی : نیز بخشهای مدیریت ترابری، مدیریت امور اداری و مدیریت تدارکات را داراست.
ترابری – امکانات موجود ترابری و حمل و نقل سازمان از نظر تعداد و نوع وسائل نقلیه یکی از ناوگان بزرگ حمل و نقل کشور در زمینههای امدادی محسوب میشود و با خریدهای مستمر وسائط نقلیه کاربردی نظیر وانت آمبولانس و کامیون از نظر حمل و نقل و جابجائی محمولههای امدادی برای عملیات درون مرزی و برون مرزی در حال حاضر بیش از ۳۰۰۰ دستگاه نقلیه امدادی در اختیار میباشد.
انبارها – به منظور بهینه سازی کیفیت ارائه خدمات امدادی، پایگاههای امداد و نجات با وسعت ۲۰۰۰۰۰ متر مربع زیر بنا جهت پایگاه امدادی و انبار احداث شده است.
اطلاعات انبارهای مراکز استانها بر اساس یک برنامه رایانهای به پایگاه مرکزی وصل میباشند و اطلاعات موجودی و تغییرات موجودی انبارها بصورت روز در اختیار حوزه سازمان امداد و نجات (پایگاه مرکزی ) قرار میگیرد.
سیستم ارتباطات رادیویی: این سیستم که به عنوان سلسله اعصاب مرکزی سازمان در سوانح مطرح است، در سال ۱۳۳۶ برای اولین بار به خدمت گرفته شد. در حال حاضر شبکه ارتباطی جمعیت هلال احمر ایران یکی از قوی ترین مراکز امدادی در بین جمعیتهای ملی منطقه محسوب میشود.
هم اینک سیستم ارتباطی VHF با ۲۷۶ دستگاه ثابت و ۲۶۸ دستگاه سیار و ۴۸۰ دستگاه دستی و ۳۰ تکرار کننده و ۱۵۰ دکل مخابراتی و سیستم ارتباطی HF با ۱۱۸ دستگاه ثابت و ۶۰ دستگاه سیار کلیه مراکز استانها و نقاط دور افتاده و حادثه خیز با ایستگاه مرکزی در ارتباط هستند.
امداد هوائی: در حال حاصر سازمان امداد و نجات از پنج فروند هلیکوپتر ( از نوع ۲۰۵ )و تعداد ۱۴نفر نیروی متخصص در بخش مدیریت امداد هوائی – دریایی استفاده مینماید. در ۲۰ سال گذشته، این واحد در عملیاتهای مختلف بیش از ۶۰۰۰ ساعت پرواز داشته است.
امداد دریایی: سازمان امداد و نجات با عنایت به ضرورت احساس شده در امر جستجو و نجات در دریا و سیلاب به تازگی اقدام به راه اندازی و تکمیل دو پایگاه امداد و نجات دریا و سیلاب در استانهای جنوبی (بوشهر و بندرعباس) نموده و همچنین تمهید مقدمات جهت استانهای شمالی کشور در حال انجام میباشد.
امداد خواهران:
این واحد از جمله فعالیتهای دارای پیشینه طولانی در سازمان امداد و نجات بوده و به عنوان مثال تنها در چهار سال اول دفاع مقدس (۱۳۵۸ لغایت ۱۳۶۱ ) اقدام به برگزاری ۳۱۰ دوره آموزشی و تربیت ۹۵۰۰ امدادگر خواهر نموده و در سوانح بزرگی چون زلزله گیلان و زنجان در سال ۱۳۶۹، ۴۳۵ نفر از بانوان امدادگر در امر ارائه خدمات رفاهی – امدادی به آسیب دیدگان پرداختهاند. در طول ده سال اخیر تعداد ۲۴۳۵۰ دوره آموزشی جهت ۷۰۸۷۲۲ نفر از بانوان در زمینه امداد و کمکهای اولیه برگزار شده و در بخش عملیات امدادی نیز بجز اشغال در امور امداد پزشکی، انتقال مصدومین، بهداشت، پشتیبانی و تدارکات، جدیداً این واحد وارد مقوله حمایتهای روانی از مصدومین و امدادگران شده و با انجام دورهها و برنامههای مختلف توان خود را افزوده است.
امداد کوهستان:
واحد عملیاتی امداد کوهستان از سال ۱۳۷۶ برای ارائه خدمات امدادی و جستجو و نجات در مناطق مختلف کوهستانهای تهران استقرار یافت و با بهره گیری از نیروهای داوطلب مجرب در قالب نیروهای کوهنوردی و درمانی فعالیتهای خود را گسترش دادند. در طول مدت استقرار درمانگاه امدادی و بکارگیری نیروهای امدادی متخصص در منطقه توچال از سال ۱۳۷۸ تاکنون به بیش از ۶۰۰۰ نفر خدمات مختلف امدادی ارائه شده و با تلاش مجدانه نیروها، آمار فوت شدگان کاهش محسوسی داشته است.
امداد و نجات جاده ای:
این سازمان در راستای اهداف بشر دوستانه جمعیت از سالها قبل اقدام به ارائه خدمات در زمینه تصادفات جاده ای خصوصاً در محورهای پر تردد و پر حادثه کشور مینمود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز تعداد پایگاههای امداد جاده ای ثابت جمعیت از ۳ مورد به ۸۹ مورد رسیده است و هر ساله در ایام زمستان و نوروز و سایر مواقع پرتردد، اقدام به فعال سازی اکیپهای سیار و ثابت غیر پایگاهی مینماید.
تعریف حادثه:
حادثه، عبارت است از پدیدهای که معمولاً به صورت غیرمنتظره پیش می آید که منجـر بـه زیان جانی یا مالی یا هر دو، برای فرد یا جامعه میگردد.
عوامل مؤثر بر عملکرد کار تیمی:
اولین تلاشهای مربوط به مطالعه فرایندهای انجام کار تیمی در سالهای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ شروع شد. این مطالعات عمدتاً بر تیمهای نظامی و فرایندهایی تمرکز داشت که به آنها کمک میکرد تـا تحت شرایط فشار زمانی شدید، استرس زیاد، اطلاعات مبهم و نـاقص و عواقـب شـدید اقـدامات، عملکرد اثربخش تری داشته باشند. بخش عمده ای از انگیزههای محققـان کـاراواخر نیمه قرن بیستم، نظریههایی با دیدگاههای مختلف ارائه شد. اگرچه نظریههای مربوط بـه ایجاد و توسعه کار تیمی با تلاشهای توصیفی شروع شد، با این حال بسیاری از نظریهها در طول زمان توصیههای هنجاری تری را برای بهبود تیمها ارائه کردند. اکثر نظریـهها بـه طور کلـی، دارای نوعی رویکرد سیستمی (ورودی- فرایند- خروجی) بودند و متغیرهای خاصی را به عنوان ورودی-های سیستم)نظیر متغیرهای محیطی و سازمانی، متغیرهای فردی و متغیرهای تیمی(فرایندهای تیم) جهت گیری، ارتباطات و سازگاری (و خروجیهای تیم بهره وری در نظـر میگرفتنـد. برخـی از این مدلها دارای حلقه بازخورد نیز بودند. این دسته از تحقیقات کار تیمی اولین بـار توسـط مـک گراث۱(۱۹۶۴) مطرح شد و بعـدها توسـطهاکمن و مـوریس( ۱۹۷۵) تکامـل یافـت. جـامعتـرین تحقیقی ارایه شده با رویکرد سیستمی توسط( تاننبائوم و همکـارانش ۱۹۹۲) انجـام شـد کـه ۴ دسـته متغییر ورودی شامل ویژگیها و خصیصههای اعضا (نگرش، انگیزش، دانش و مهـارت، مـدلهـای ذهنی) و…(ساختار کار) تخصیص وظایف، قوانین تیم، ساختار ارتبـاطی تـیم (ویژگـیهـای تـیم) توزیع قدرت، همگونی اعضا، منابع تیم، انسجام و فضای حاکم بر تیم (و ماهیت وظـایف) نـوع و پیچیدگی وظایف را برای اثربخشی کار تیمی در نظر گرفتند. این متغیرها بـا یکـدیگر در ارتبـاط بوده و با فرایندهای اجرایی تیم نظیر فرایندهای هماهنگی، ارتباطات، حل تعارض و نحوه تصمیم گیری و حل مسئله مرتبط هستند. نتایج عملکرد و خروجیهـای کـار تیمـی در ایـن مـدل شـامل ۳ مجموعه از عوامل شامل تغییرات در تیم (قوانین، نقشها، الگوهای ارتباطی و فراینـدهای جدیـد) کاسته شد و بیشتر به متغیرهای ورودی و خروجیهای کار تیمی توجه شد. تفاوت اصلی ایـن نـوع از تحقیقات که چارچوب فرا تئوریک۱ نامیده میشوند، نسبت به مدلهای سیسـتمی کـه بـه نظـم، ترتیبی و توالی متغیرها توجه مینماید، عمدتاً بر بررسی رابطه مستقیم میان متغیرهـای کـار تیمـی و اثربخشی آنها متمرکز هستند(ایلگن،۱۹۹۹) در این راستا، محققان کار تیمی به شناسایی مهـارتهای کلیدی، صفات و مشخصههای رفتاری پرداختند کـه تـیمهـا را قـادر بـه همـاهنگی، برقـراری ارتباطات، تدوین راهبرد، انطباق و همگامسازی وظایف با اطلاعات مرتبط مینماید؛ به طـوریکـه آنها بتوانند اهداف و ماموریتهای خود را برآورده نمایند. در دهـه ۱۹۷۰، تحقیقـات روی جهـت گیری، توزیـع منـابع، زمانبنـدی، واکـنش متناسب انگیـزش و اصـول اخلاقـی در تیمهـا تمرکـز نمودند. فعالیتهـای ضـمنی و صـریح جهت ایجاد هماهنگی بین اعضـای تـیم تعیـین وظـایف مشـخو و تقویت انگیزش اعضـا تمرکـز شـد. همچنـین در ایـن دوره هفـت بعـد مهارتی خاص در راستای انجام اثربخش کار تیمی به شرح زیر پیشنهاد شد؛ ارایه پیشنهاد و انتقـاد، هماهنگی، ارتباطات، اخلاق و روحیه کار تیمی، سازگاری، همکاری، پذیرش پیشنهادها و انتقادها میباشد.
سرانجام در دهه ۱۹۹۰، مهمترین مهارتها و شایستگیهـای کـار تیمـی نیـز بـا عنـاوینی نظیـر نظارت متقابل عملکرداعتقاد به اهمیت کار تیمی جهـت گیری جمعی، انطباق با شـرایط غیرقابـل پـیشبینـی و نمـایش انطبـاق پـذیری، انسـجام، عملکرد خود اصلاحی و استفاده از ارتباطات حلقه بسته، ابراز وجود، پیشبینی رفتار یکدیگر و چهـار بعـد مهـــارتی خـــاص شـــامل تبـــادل اطلاعـــات، ارتباطـــات، رفتارهـــای حمایت گرانـــه و ابتکـــار عمل/رهبری مطرح شدند. یکی از مهـم ترین کارهای تحقیقاتی برجسته در این دوره توسط کمپیون و همکارانش(۱۹۹۳) انجام شد. آنها با توجه به مدلهای اولیه و تحقیقات پیشین، اثربخشی کـار تیمـی را در ۵ بعـد شـامل طراحـی شـغل خودمـدیریتی، مشـارکت و تنـوع، اهمیـت کـار و هویـت شـغلی، وابسـتگی وظـایف، اهـداف،بازخورد و پاداش ناهمگونی اعضا، انعطافپذیری، انـدازه نسـبی تـیم و تمایـل بـه کـار تیمی(زمینه) آموزش، پشتیبانی مدیریتی، ارتباطات و هماهنگی میان تیمها (و فرایند) توانایی تیم،پشتیبانی اجتماعی، ارتباطات و هماهنگی میان اعضای تـیم تعریـف نمودنـد.
از دیگر مطالعات مهم این دوره میتوان به اثر کانون- باورز( ۱۹۹۵)و (سـالاس۲۰۰۰) اشـاره نمود که ابعاد کار تیمی را در سه بعد شناخت، مهارت و نگرش خلاصه کردند. شناخت یا دانـش،راهبردهای تعیین شده، مدلهای وظیفهای تسهیم شده، مأموریـت تـیم، اهـداف، هنجارهـا، منـابع،توالی و ترتی وظایف، مدلهای حل مسئله، الگوهای تعامل، نقشهای اعضـای تیم، محدوده و مرزبندی دقیقی نقـشهـا و جهـت گیـری تـیم را در برمیگیـرد. مهـارت یـا رفتارهـا دربرگیرنده انطباقپذیری، آگاهی و شناخت موقعیتها، کنتـرل و نظـارت بـر عملکـرد مشـترک، ایجاد انگیزه در اعضا، رهبری تیم، تجزیه و تحلیل مأموریت، ارتباطات شاخصهایی را برای آن ارایه نمودهاند؛ یکی از تحقیقات مهم توسط (کوهن و بایلی ۱۹۹۷) انجام شده است. آنان اثربخشی را به صورت سازهای سه بعدی متشکل از بهبـود عملکـرد، دسـتاوردهای رفتاری و دستاوردهای نگرشی تعریف نمودند. جامع ترین مطالعه مرتبط توسـط دلگـادو و مـارتینز در سال ۲۰۰۷ انجام شد. در این تحقیق انواع مختلف تیمها مورد مطالعه قرار گرفته و شـاخصهای سنجش اثربخشی هر یک از ابعاد به ترتیب ذیل پیشنهاد شدهاند؛
نتیجه گیری:
نتـایج ایـن مطالعـه نشـان داد کـه در برنامــه ریــزی تــیمهای امــداد و نجــات جمعیــت هلال احمر استانها به منظور اثربخشی بیشتر بایـد به متغیرهایی مانند مدت زمـان همکـاری تـیمها بـا جمعیت، ساعات آموزش تیمها، بهره مندی بیشـتر از موقعیتهای شهری و نیز به شـرکت مسـتمر اعضـای ایـن تیمها در عملیـات امـداد و نجـات توجـ ه ای ویـژه داشت.
از دیگر نتایج خاص ایـن تحقیق، مـیتـوان بـه ایـن مطلـب اشـاره نمـود کـه افـزایش دسـتاوردهای عملکردی، بیشترین نقش را در اثربخشی کار تیمی دارد و دستاوردهای نگرشی و رفتاری بهتری در رتبههای بعدی قرار میگیرند. همچنین از مجموعه عوامـل شـش گانـه مـؤثر بـر اثربخشـی کـار تیمی، ویژگی های مـدیریت تـیم، سـازماندهی آن و تبیـین درسـت ارتباطـات و همـاهنگی در تـیم به عنوان سه عامل مؤثر بر آن محسوب میشوند. بر این اساس، جهت ارتقای اثربخشی کار تیمی در وهله اول باید از مدیریت صحیحی استفاده نمود؛ بدین ترتیب کـه برنامـه ریـزی و تقسـیم وظـایف مناسبی انجام شده و بازخوردهای لازم در حین انجام کار به اعضا ارائه شود و در مواقع مـورد نیـاز به حل تعارضات تیم پرداخته شـود و از اعضـای تـیم حمایـت لازم بـه عمل آیـد. داشـتن مـدیریت صحیح همچنین میتواند زمینه سـاز سـازماندهی مناسـب و ایجـاد ارتباطـات و تعـاملات مناسـب و هماهنگ در میان اعضای تیم شود.
ازدیگر نتایج بدست آمده از تحقیقها کمک به مدیران سازمان جهت تشکیل تیمهای اثربخش است کـه برای دستیابی به چنین تیمهایی باید بـه چـه عـواملی و بـه چـه میـزان توجـه نماینـد. همچنـین در صورتیکه مشاهده شود تیمی از دستاوردهای لازم برخوردار نباشـد، چگونـه مـیتـوان بـا صـرف کمترین منابع و زمان ممکن به ترمیم و بازسازی آن پرداخت.
از دیگر نتایج خاص این تحقیق، تمرکز بر عوامل مؤثر بر هر یـک از ابعـاد مختلـف اثربخشـی کار تیمـی بـود. یافتـهها نشـان داد، ویژگـیهـای مـدیریت تـیم دارای بیشـترین تـأثیر بـر دسـتاورد عملکردی میباشد. در واقع برخورداری تیم از مدیریتی که به برنامه ریزی و تقسیم وظـایف توجـه نموده و در مواقع مناسب به بازنگری برنامه بپردازد، روابط مناسبی را با اعضای تیم ایجاد نمـوده و با ارایه بازخوردهای مناسب زمینـه بهبـود امـور را فـراهم آورد و تعارضـات احتمـالی را به درسـتی مدیریت و راهبری نماید، زمینه افزایش کیفیت در خروجیهای مورد انتظار تیم را فـراهم آورده و موج افزایش نوآوری و خلاقیت، مشارکت افراد و تسهیل اطلاعات شـده و اثربخشـی تعـاملات بین اعضا را افزایش میدهد.
با توجه نتایج این پژوهش، میتوان پیشنهادهای زیـر را ارائه داد:
۱) نظر به اولویت بالای “حضور به موقع تیمها بـه محل وقوع حادثه” از سوی داوطلبان خدمات امـداد و نجات در راسـتای تحقـق وظـایف آنهـا، پیشـنهاد میگردد که آمادگی لازم در ایـن تـیمها بـرای ایـن حضور به شـیو ه مناسـب و مقتضـی شـرایط، فـراهم گردد.
۲) از آنجا که افزایش طول مدت آموزشهای امـداد و نجات باعث افزایش اثربخشـی تـیمهای امـداد و نجات میشود، لـذا پیشـنهاد میشـود کـه جمعیـت هلال احمـر اسـتانها جهـت افـزایش بهـره وری نیروی کار نسبت به افزایش مدت آموزشهای ایـن چنینی اقدام کند.
۳) نظر به اولویت بالای “توان عملیـاتی” بـه عنـوان یکی از ویژگـیها ی انفـرادی و گروهـی تـیمهای عملیـاتی امـداد و نجـات مـؤثر در اثربخشـی آنهـا، پیشنهاد میشود کـه دورههای آموزشـی در راسـتای ارتقای این توان برنامه ریزی گردد.
۴) نظر به این که انجام بهتر وظایف تیمهای امداد و نجات باعث افزایش اثربخشی این تیمها میشود، لذا پیشنهاد میشود که جمعیت هـلال احمـر نسـبت بـه تعیین وظایف تیمها اقدام کند.
۵) با توجه رابطۀ مثبت و معنی دار بـین مـدت زمـان همکاری با جمعیت و میزان اثربخشی تیمهای امـداد و نجات پیشنهاد میگردد که در فعالیتهای امـدادی حساس و مهم از این افراد استفاده گردد.
۶) نظر به بالابودن اثربخشی بیشتر مردان نسـبت بـه زنان در تیمهای امداد و نجات، پیشنهاد میگردد کـه از مردان بیش از زنان در فعالیـتهای امـدادی (بـه ویژه فعالیتهای سخت و دشوار) استفاده گردد.
۷) استفاده بیشتر از افراد مجرد نسبت به افراد متأهل در تیمهای امداد و نجات بـا توجـه اوقـات فراغـت بیشــتر ایــن افــراد و مشــغله کمتــر آنهــا، از دیگــر توصیههای این تحقیق است.
۸) نظر بـه ایـن کـه شـرکت در عملیـات امـداد و نجات، موجبات اثربخشی بیشتر این تیمها را فـراهم میسازد، لذا پیشنهاد میگردد که زمینه شرکت بیشتر و مؤثرتر این افراد در عملیات امداد و نجات فـراهم گردد.
