ناصر رهبر، کارشناس ارشد شیمی، آتش نشانی

nsr.rahbar@gmail.com

 

عملکرد سیستم

در پارکینگ‌های بسته یا نیمه‌باز، امکان تخلیه هوا بصورت طبیعی وجود ندارد و می‌بایست عملیات تزریق هوای تازه، خروج هوای آلوده و ایجاد جریان مابین این دو نقطه بصورت مکانیکی انجام شود. در ایران روش مرسوم جهت این امر استفاده از کانال جهت انتقال هوای تازه و همچنین برای خروج هوای آلوده می‌باشد که طبعاً دارای محدودیت‌هائی نیز هست. مثلاً درصورت افزایش فاصله کانال‌ها یا منابع تغذیه با کانال‌های تخلیه، عملکرد سیستم شدیداً تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و یا در بسیاری از پارکینگ‌ها از رمپ مشترک بجای منبع تغذیه هوای تازه استفاده می‌شود که این امر در پارکینگ‌های چندطبقه زیرزمینی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا آنچه که به طبقات پایین به‌عنوان هوای تازه وارد می‌شود، در واقع هوای آلوده طبقات فوقانی است. سیستم کانال‌کشی در پارکینگ‌ها همیشه به‌عنوان سیستمی جاگیر و به عقیده بسیاری، نازیبا مطرح بوده است. حتی در بسیاری از پارکینگ‌ها به دلیل حجم زیاد کانال‌های تخلیه، طراح ناچار به افزایش ارتفاع سقف برای ایجاد فضای قرارگرفتن کانال‌ها می‌شود.

در سیستم تخلیه هوای پارکینگ به کمک جت فن، کانال‌های افقی کاملاً حذف شده و جت فن‌ها جایگزین آنها خواهند شد. این جت فن‌ها در ابعاد کوچک و با صدای کم و عملکرد هماهنگ، می‌توانند باعث ایجاد جریان هوا در فضای پارکینگ شده و وظیفه انتقال هوا از منبع تغذیه به منبع تخلیه را به نحو احسن به انجام برسانند.

معمولاً در پارکینگ‌های نیمه‌باز (مانند پارکینگ‌های طبقاتی بالای سطح زمین که دارای مجاری عبور هوای بزرگ بر روی جداره خارجی خود می‌باشند ولی جریان هوا به علت وسعت زیاد سطح پارکینگ به‌خوبی برقرار نمی‌شود) پیش‌بینی منابعی جهت تغذیه یا تخلیه هوا موردنیاز نیست و تنها با نصب جت فن‌ها در محیط پارکینگ می‌توان به جریان دلخواه دست یافت. ولی در پارکینگ‌های بسته (مانند پارکینگ‌های طبقاتی زیرزمینی) حتماً می‌بایست منابعی مناسب جهت تغذیه هوای تازه و تخلیه هوای آلوده در نظر گرفت. در اکثر چنین پارکینگ‌هایی شفت‌ها به اندازه معین جهت دمش و مکش مکانیکی هوای پارکینگ در نظر گرفته می‌شوند که بصورت شماتیک در دیاگرام بعد نمایش داده شده‌اند.

شکل ۱

مزایای سیستم تخلیه هوای پارکینگ به کمک جت‌ فن نسبت به سیستم رایج

[auth]
۱- حذف کامل کانال در فضای پارکینگ:

به کمک این روش دیگر نیازی به نصب کانال‌های حجیم و جاگیر در پارکینگ نمی‌باشد. این امر دارای محاسن مختلفی است که در زیر به آنها اشاره می‌شود:

– در پارکینگ‌های بزرگ به علت نصب کانال‌های تخلیه هوا در زیر تیرهای افقی، همیشه در محاسبه ارتفاع سقف عددی (حداقل نیم متر) به ارتفاع نصب کانال اختصاص می‌یابد. باتوجه به نصب جت فن در فضای مابین تیرها و امکان هم‌ارتفاع‌شدن کف جت فن با پائین تیر افقی، می‌توان هنگام استفاده از جت فن مقدار قابل‌توجهی از ارتفاع سقف را کاهش داد.

شکل ۲

– وزن تحمیل‌شده از طرف سیستم تخلیه هوای پارکینگ به ساختمان هنگام استفاده از جت فن به کمتر از صد کیلوگرم در هر چهارصد مترمربع کاهش خواهش یافت.

– سطح بالای کانال‌ها به عنوان محل مناسبی برای جمع شدن گردوخاک یا حیواناتی همچون عنکبوت و … حذف می‌شوند.

۲- صرفه‌جوئی در هزینه، انرژی و فضا:

– هزینه تهیه، نصب و راه‌اندازی جت فن نسبت به کانال‌کشی در یک سیستم با توانمندی‌های مشابه در کشورهای اروپایی تا ۳۰ درصد ارزان‌تر می‌باشد.

– سیستم جت فن در زمینه صرفه‌جوئی در مصرف انرژی تا ۶۰ درصد نسبت به سیستم مرسوم کانال‌کشی صرفه‌جوئی خواهد کرد.

– کانال‌های حجیم و جاگیر از محیط پارکینگ حذف شده و جای آن را جت فن‌های کوچک خواهد گرفت. (در یک پارکینگ با ارتفاع سقف متعارف و بدون  موانعی چون دیوارهای برشی و … جهت حدوداً هر چهارصد مترمربع از زیر بنا، یک جت فن با ابعاد تقریبی ۲۵/۰ × ۹/۰ × ۳/۱ متر (L ´ W ´ h ) در نظر گرفته خواهد شد.)

– قابل توجه است که هر چه سطح زیربنای پارکینگ بزرگ‌تر باشد، مزیت‌های ذکرشده در این بخش مشهودتر خواهد شد.

۳- کنترل هوشمند:

این سیستم توسط یک بخش کامپیوتری هدایت می‌شود و تک‌تک فن‌ها، جت فن‌ها، دمپرهای موتوری و … توسط این بخش مونیتور و کنترل می‌گردد. این بخش می‌تواند به سیستم مدیریت جامع ساختمان (BMS)، سازمان آتش‌نشانی یا هر نقطه که مدنظر کارفرما باشد، متصل شود.

۴- کنترل دود:

یکی از مزایای خاص این سیستم علاوه بر تخلیه روزانه دود، کنترل دود در زمان آتش‌سوزی می‌باشد که این قابلیت در سیستم‌های رایج همچون کانال‌کشی موجود نیست. در این روش فضای پارکینگ به زون‌های فرضی تقسیم‌شده و تضمین می‌شود درصورت بروز آتش‌سوزی، سیستم به‌کمک فن‌ها و جت فن‌های برگشت‌پذیر (REVERSIBLE) اجازه خروج دود از زون حادثه‌دیده را نداده و دود را از مجاری از پیش‌تعیین‌شده، به خارج هدایت کند.

سیستم کنترل دود علاوه بر جلوگیری از آلوده‌شدن سایر فضاهائی که درگیر آتش‌سوزی نمی‌باشند (که خود باعث تسهیل در فرار افراد و دسترسی آسان آتش‌نشان به محل آتش یا یافتن مصدومان است) به‌کمک چرخش دود، باعث خنک‌شدن نسبی فضای درگیر آتش‌سوزی و درنتیجه کاهش صدمات آتش به سازه ساختمان خواهد شد.

۵- نصب و راه‌اندازی سریع، آسان و مطابق با هر نوع معماری:

نصب جت فن‌ها سریع و آسان بوده و امکان انطباق با هر نوع سازه و معماری را دارا می باشد. حتی درصورت برخورد با موانع از پیش‌تعیین‌نشده در محل نصب، این سیستم قابل جابجائی و گزینش محل نصب جدید را دارد.

۶- صدای کم:

صدای جت فن‌ها بسیار کم بوده و باعث آلودگی صوتی در محیط پارکینگ نخواهند شد. در این سیستم درصورت وجود قسمت‌های صدازا مانند فن‌های بزرگ تخلیه هوا، میزان انتشار صوت توسط SILENCER کنترل و محدود خواهد شد.

۷- حذف گوشه‌های تهویه نشده:

یکی از معایب سیستم کانال‌کشی احتمال زیاد پدیدآمدن گوشه‌های تهویه‌نشده (DEAD CORNER) می‌باشد که هوای آنها تخلیه نشده و ساکن باقی می‌ماند. در این صورت احتمال انباشته‌شدن آلودگی بسیار زیاد است. ولی هنگام استفاده از جت فن به علت استفاده از پدیده دمش بجای مکش، احتمال ایجاد گوشه‌های تهویه‌نشده به صفر می‌رسد.

۸- حذف ارتباط هوایی عمده مابین طبقات و جلوگیری از نفوذ دود از طبقه‌ای به طبقه دیگر:

حجم هوای عبوری از تمام رایزرهای عمودی توسط دمپرهای موتوری کنترل شده و در مواقع لزوم مانند آتش‌سوزی، مجاری طبقاتی که درگیر حادثه نمی‌باشند، توسط این دمپرها مسدود خواهند شد. در‌صورتی‌که معماری رمپ‌ها به گونه‌ای باشد که امکان انتقال دود از طریق رمپ‌ها وجود داشته باشد، با نصب جت فن در محل‌های معین، این انتقال حذف خواهد شد.

عملکرد جت فن در زمان حریق:

سیستم تخلیه هوای پارکینگ به کمک جت فن علاوه بر قابلیت تخلیه هوای محیط، باتوجه به مقاوم بودن ادوات در برابر حرارت‌های بالا، دارای عملکردهای خاص در برخورد با آتش‌سوزی می‌باشد. سیستم‌های تخلیه هوای پارکینگ می‌توانند با دو فلسفه متفاوت در زمان آتش‌سوزی و پس از آن عمل کنند:

۱- Smoke Clearance :

در این قابلیت، در زمان آتش‌سوزی و تشخیص شعله در محیط پارکینگ توسط حسگرها، کل سیستم خاموش شده و از اختلاط دود جمع‌شده در نزدیک سقف با سایر لایه‌های هوایی جلوگیری بعمل می‌آید. دمپرهای نقاط مختلف پارکینگ باتوجه به تدابیر از‌پیش‌تعیین‌شده توسط سازمان آتش‌نشانی، باز یا بسته خواهند بود. بدین صورت امکان راه‌اندازی و استفاده از جت فن‌های سیستم، بصورت دستی برای آتش‌نشانان فراهم می‌شود تا آنان بتوانند درصورت نیاز، باتوجه به شرایط موجود از آنها استفاده نماید. پس از اطفاء کامل حریق توسط آتش‌نشان (یا در زمان اطفاء، بنا به صلاحدید مسئول عملیات)، سیستم تخلیه هوا شروع به کار نموده و طی هماهنگی با مسئول سازه، اقدام به تخلیه دود از محیط و آماده‌کردن آن جهت استفاده در اسرع وقت خواهد نمود.

قابلیت مذکور نیازمند هیچ تجهیزات اضافی نسبت به ادوات بکار رفته جهت تخلیه هوای آلوده ناشی از تردد اتومبیل نیست. بنابراین در پارکینگ‌های ساختمان‌های فاقد استفاده خاص که بحث اقتصادی از اهمیت بیشتری برخوردار است، پیشنهاد می‌شود از این قابلیت استفاده شود.

۲- Smoke Control :

در این قابلیت، در زمان آتش‌سوزی و تشخیص شعله در محیط پارکینگ توسط حسگرها، کل سیستم به مدت ۳ الی ۵ دقیقه (باتوجه به خواست سازمان آتش‌نشانی و هماهنگی با مالک سازه) خاموش می‌شود  تا دود داغ در نزدیک سقف جمع شده و مانع خروج محبوسین در پارکینگ نشود. پس از این زمان تمام ادوات سیستم با حداکثر قدرت خود مشغول به کار خواهند شد. برنامه‌ریزی سیستم به‌صورتی خواهد بود که محیط پارکینگ به زون‌های مختلف تفکیک شده و سیستم به‌گونه‌ای عمل می‌کند که تنها یک زون آلوده به دود شده و سایر زون‌ها تمیز باقی می‌مانند‌. این قابلیت ممکن است قبل از رسیدن آتش‌نشانان به محل حادثه، کار خود را شروع کند ولی در زمان حضور آتش‌نشان امکان کنترل دستی آن مقدور می‌باشد.

باتوجه به اینکه قابلیتSmoke Control  نیازمند تجهیزات اضافی نسبت به ادوات به کار رفته جهت تخلیه هوای آلوده ناشی از تردد اتومبیل است و طبعاً از لحاظ اقتصادی بار بیشتری برای کارفرما خواهد داشت، استفاده از آن تنها در پارکینگ‌های ساختمان‌های خاص مانند: خزانه بانک‌ها، موزه‌ها و ساختمان‌های مهم و برج‌های بلند پیشنهاد می‌شود.

[/auth]