فرماندهی و کنترل در امداد و نجات بحران های رادیولوژیکی- هسته ای

امیرحسین کشاورز- کارشناسی ارشد مهندسی هسته ای

کارشناس ارشد تحقیقات سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران

amkeshavarzir@yahoo.com

 

چکیده- به هنگام وقوع حوادث هسته‌ای ، یکی از وظایف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ، جمع‌آوری و ارسال اطلاعات مربوط به روش‌‌، فنون و نتایج تحقیقات مرتبط با مقابله با حالت‌های اضطراری پرتوی به کشورهای عضو است. همان‌گونه که در استانداردهای“‌آمادگی و مقابله در برابر فوریت‌های پرتوی“ الزاماتی برای آمادگی و پاسخگویی به فوریت‌های هسته‌ای در هر کشوری عنوان شده است. پاسخگران اولیه حادثه، باید اقداماتی مناسب‌ و قابل اجرا را اتخاذ کنند تا پیامدهای حاصل از یک فوریت هسته‌ای را به حداقل برسانند.یکی از نواحی که در صورت وقوع بحران به خصوص فوریت رادیولوژیکی، آسیبهای جدی را متحمل می شود، نواحی شهری می‌‌‌‌‌باشد که این خود ضرورت اجرای سناریو بحران هسته ای را روشن می سازد. اثرات زیانبار معمول ، شامل تلفیقی از تاثیرات تشعشعی ،انهدام سازه ها و ساختمانها ، آلودگی شبکه و دسترسی ها مثل تلفن، برق، منابع آب، و … هستند. غیر از آسیبهای مستقیم ، آلودگی یکی دیگر از ابعاد بحران است که به خصوص در مناطقی با جمعیت زیاد و دارای بافت فشرده ، بیشتر می گردد. . در این مقاله کوشیده شده تا به نقش C4I در کاهش آسیب های ناشی از بحران رادیولوژیکی و هسته ای پرداخته شود.

[auth]

۱- مقدمه

پیشرفت ایران در ده سال اخیر در زمینه انرژی هسته ای و نیز عجین شدن این تکنولوژی در جریان زندگی مردم، بالاخص در زمینه صنعت، پزشکی هسته ای و کشاورزی، افزایش توان و بالا بردن دانش پرسنل امدادی را  می طلبد.مراکز هسته ای موجود در شهر تهران نظیر : مرکز  راکتورتحقیقاتی ۵ مگا واتی امیرآباد تهران با عمری بیش از۴۰ سال ، مراکز پزشکی هسته ای، گاما اسکن  و CT-SCAN ها و نیز کارخانه های تولید رادیو دارو که در سطح شهر و همچنین در سطح کشور در حال فعالیت می باشند علیرغم تمامی شیلدینگ ها و محافظتی که توسط سازمان های ملی و بین المللی نظیر سازمان انرژی اتمی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA)  صورت می گیرد باز نیازمند رعایت  اصول ایمنی هسته ای می باشند.در این مقاله سعی داریم با بررسی مشکلات موجود یک سناریوقوی در مواجهه با بحران های رادیولوژیکی را معرفی کنیم.” دستورالعمل  عملیات برای نیروهای امدادی اولیه در یک بحران هسته ای” که توسط آژانس بین المللی حمایت می گردد نحوه کنترل و فرماندهی این بحران را شرح می دهد.ما اصول این سناریو را باز کرده و ساختار کلی آن را بیان می نماییم.

اضطراری پرتوی یا هسته‌ای به طرفین معاهده و کشورهای عضو است. همان‌گونه که در استانداردایمنی سری GS-R-2 ‌‌(‌آمادگی و مقابله در برابر فوریت‌های پرتوی یا حوادث هسته‌ای‌) نیازهایی برای سطح تناسب آمادگی و پاسخگویی به فوریت‌های هسته‌ای در هر کشوری عنوان شده است، مقابله‌کنندگان اولیه حادثه، باید اقداماتی مناسب‌ و قابل اجرا را اتخاذ کنند تا پیامدهای حاصل از یک فوریت هسته‌ای را به حداقل برسانند.طبق ماده ۵‌، بند ۲ معاهده یاری‌رسانی به هنگام وقوع حوادث هسته‌ای یا اورژانس پرتوی یکی از وظایف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی IAEA جمع‌آوری و ارسال اطلاعات مربوط به روش‌های شناسایی‌، فنون و نتایج تحقیقات مرتبط با مقابله با حالت‌

کنفرانس عمومی IAEA در تفسیر  GC(49) RES9به تشویق کشورهای عضو برای قبول استانداردها‌، فرآیندها و ابزارهای کاربردی مناسب آژانس می‌پردازد و بر لزوم اعمال آموزش مناسب برای مقابله‌کنندگان اولیه حادثه در خصوص مواجهه با پرتوهای یونساز در جریان وقوع فوریتهای پرتوی یا حوادث هسته‌ای تاکید می‌کند. این مقاله در نظر دارد تا به نیازها توجه کرده و به تکمیل معاهده یاری‌رسانی بپردازد. هدفی که دنبال می‌شود فراهم آوردن یک راهنمای کاربردی برای کسانی است که می‌خواهند در جریان ساعات اولیه وقوع فوریتهای پرتوی و رادیولوژیکی از خود واکنش نشان دهند. همچنین برای مقامات ملی که می‌خواهند به موقع از این واکنش سریع حمایت لازم را به عمل آورند. این راهنما می‌تواند خط مشی، دستورالعمل و اطلاعات پشتیبانی را به آسانی در اختیار یک کشور قرار دهد تا بتواند ملزومات اساسی را برای پاسخگویی به فوریت‌های پرتوی فراهم آورد.

 این راهنما باید با چینش، زبان، واژه‌های فنی عملیاتی و قابلیت‌های سازمانی هر کشوریا استان کاربر(استفاده کننده) تطبیق داده شود و به عنوان بخشی از سلسله عملیات و آمادگی‌های اضطراری IAEA‌،  به‌منظور جایگزین نمودن و بالا بردن توان نیروهای IAEA–TECDOC–۱۱۶۲ در منطقه‌ی عملیات اولیه و فعالیت‌های نیروهای امدادی اولیه انتشار یابد.

این دستورالعمل ها توسط کمیته‌ی بین‌المللی حریق و نجاتCTIF‌، سازمان بهداشت آمریکا PAHO و سازمان بهداشت جهانی (WHO) حمایت و پشتیبانی می‌شود. [۱]

۱- پیش‌زمینه(Background)

اورژانس رادیولوژیکی یا فوریت پرتویی جزء آن مواقع اضطراری و اورژانس‌هایی است که در بر گیرنده مواد رادیواکتیو هستند و در هر‌ جا می‌تواند اتفاق بیفتد و شامل موارد زیر‌ است‌:

• منابع خطرناک غیرقابل کنترل (انقضاء‌یافته‌، گمشده‌، دزدیده یا کشف شده‌)

• سوء استفاده از منابع خطرناک پزشکی یا صنعتی (مثلاً‌: چیز‌‌هایی که در رادیوگرافی استفاده می‌شوند)

• پرتوگیری عمومی و آلودگی از یک منبع نا‌شناخته

• پرتوگیری طولانی مدت و جدی

• تهدیدات یا فعالیت‌های خرابکارانه

• حمل و نقل اورژانسی و اضطراری مواد پرتوزا

تجربیات نشان می‌دهد که سرویس‌های امدادی اورژانسی محلی (مثلاً‌: مراکز پزشکی محلی، نیروی انتظامی و پلیس، آتش‌نشانی‌ها) مهم‌ترین نقش را در واکنش سریع نسبت به یک ‌‌حادثه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی‌‌ رادیولوژیکی خواهند داشت. در این حین، مسئولان ملی ممکن است اغلب نقش مهمی را در پشتیبانی و واکنش در یک سطح محلی  بازی کنند.

۲- هدف(Objective)

هدف ارائه‌‌ی راهنمای کاربردی واکنش در برابر حادثه در ساعات اولیه‌ی یک حادثه‌‌ی اورژانسی رادیولوژیکی است و این شامل کارکنان سرویس‌های امدادی و اورژانسی که در سطح محلی واکنش اولیه‌ را انجام می‌دهند و مسئولان ملی که این واکنش سریع را پشتیبانی می‌کنند، می‌شود.

۳-  اورژانس رادیولوژیکی(Radiological Emergency)

عملیات و واکنش در حالت‌های اورژانسی شیمیایی و رادیولوژیکی خیلی شبیه هستند. در هر دو مورد حواس ما (برای مثال‌: بویایی و بینایی‌) ممکن است در آشکارسازی سطح خطرات مواد ناتوان باشند. علی‌رغم این، واکنش اولیه اغلب بر‌مبنای نشانه‌های ثانویه‌ی خطرات همچون برچسب‌ها‌، علائم یا پلاکارد‌ها‌ی نشان‌دهنده‌ی وجود ‌مواد خطرناک‌، ظاهر شدن امراض و اثرات پزشکی در اشخاص تحت تشعشع قرار گرفته و یا خواندن نوشته‌های روی تجهیزات خاص اجرا و انجام می‌شود.

اهداف اصلی و مهم واکنش در هر دو حالت اورژانس شیمیایی و رادیو‌لوژیکی، به قرار زیر هستند :

• حفاظت عمومی

• حفاظت کارکنان وپرسنل عملیاتی

به هر حال‌، تفاوت‌های زیربرای دو حالت فوق وجود دارد‌:

• به‌دلیل بسیار نادر بودن حوادث اورژانسی رادیولوژیکی اقدام‌کنندگان عموماً تجربه‌ی این‌گونه حوادث را ندارند.

• حتی در سطوح پائین پرتوگیری که امکان خطر قابل ملاحظه‌ای وجود ندارد، می‌توان با استفاده از ابزار‌آلات ساده و عادی که در دسترس وجود دارد، آن را نمایان کرد.

• مواد رادیو‌اکتیو ‌حتی در زمانی که فرد در تماس با آن‌ها نیز نیست، می‌تواند سبب پرتو‌گیری رادیو‌اکتیو شود.

• اثرات و تأثیرات آن‌ها روی سلامتی‌ در نتیجه‌ی تشعشع و پرتوگیری، ممکن است تا چندین روز، هفته یا حتی سال^‌ نمایان نشود.

• عموم‌، رسانه‌ها و واکنش‌دهنده‌ها (عملیات‌کننده‌ها) اغلب یک ترس اغراق‌آمیز از تشعششع دارند.

 در هر دو حالت‌های اورژانسی شیمیایی و رادیولوژیکی، عملیات‌کننده‌ها در مرحله‌ی ابتدایی واکنش یکسانند. (در بیشتر موارد مأموران آتش‌نشانی محلی و کارکنان سرویس‌های اورژانس آن را اجرا می‌کنند.‌) به‌علاوه عملیات ابتدایی پاسخ‌دهندگان ‌در حادثه‌ی رادیولوژیکی نباید در حالت عمومی‌ با اقدامات دیگری که در پاسخ به حالت‌های اورژانسی، شامل مواد خطرناک انجام می‌شود فرق داشته باشد.[۱]

۴- خطرات(Hazards)

در این مقاله هر جسم‌، ماده یا وسیله‌‌ای که موجب پرتودهی رادیواکتیو شود، یک منبع یا سورس (source) نامیده می‌شود. مواد رادیو‌اکتیو در حالت‌های دود‌، خاک یا مایعات، آلودگی(contamination) نامیده می‌شوند و اگر این‌چنین موادی یک سطح‌، شئ یا شخص را در‌بر‌گیرند، به آن‌ها «آلوده شده» (contaminated) می‌گویند. یک منبع‌ به‌عنوان خطری که می‌تواند تحت کنترل نباشد و به انداز‌ه‌ی کافی از خود تشعشع ساطع کند و باعث اثرات حتمی روی سلامتی ‌شود، در نظر گرفته می‌شود.

حالات اورژانسی رادیولوژیکی می‌تواند اثرات شدید و حتمی بر سلامت بگذارد. به هر حال‌، خطرات واقع‌شده‌ی دیگری‌ علاوه بر تشعشع (همچون‌: حریق و انفجار در محل آلوده) ممکن است مخاطرات بیشتری برای سلامت به‌وجود بیاورند.هر چند این تشعشعات در مدت زمان طولانی می‌تواند سبب سرطان ‌شوند‌ اما، خیلی بعید است که فوریت‌های پرتویی باعث افزایش قابل توجه شیوع بیماری سرطان میان مردم یا پاسخگران شود. بنابراین به مخاطره انداختن زندگی در جایی‌که جراحت و آسیب پیامدهای اجتناب‌ناپذیری هستند، برای نیروهای مقابله و پاسخگران ابتدایی (first responders) ضروری است.

مواد رادیو‌اکتیو دو خطرعمده را بروز می‌دهند:

خطرداخلی (Internal Hazard)

 و خطرخارجی(External Hazard)

بعضی از مواد رادیو‌اکتیو، نظیر مواد ساطع‌کننده‌ی پرتو‌ی گاما (gamma emitters)تشعشعاتی به بیرون می‌فرستند که می‌تواند یک خطر خارجی برای بدن باشد. از این‌رو، خطری که از این میان نشأت می‌گیرد پرتوگیری خارجی نامیده می‌شود.در چنین مواردی، سپری کردن زمان بیشتر در کنار و نزدیک یک منبع پرتو خطرناک است؛ به‌خصوص برداشتن چشمه‌ی پرتوزا با دست می‌تواند به شدت خطرآفرین باشد.درس‌های برگرفته از سوانح پرتویی گذشته، نشانگر آن است که آثار شدید و حتمی می‌تواند ناشی از برداشتن، لمس یا حمل (در جیب) یک چشمه‌ی پرتوزای خطرناک حتی در کوتاه‌ترین زمان ممکن باشد. از اینرو، باید تلاش کرد تا از تماس با مواد پرتوزا احتمالی (قطعات متلاشی حاصل از انفجار) جلوگیری شود. لیکن توقفی هرچند محدود (چند دقیقه‌ای) در کنار منبع رادیو اکتیو خیلی خطرناک مثلاً با هدف نجات جان افراد‌، اصولاً موجب به خطر انداختن زندگی نمی‌شود.

یک امکان دیگر، این است که آلودگی روی پوست قرار گیرد و سبب سوختگی شدید پوست شود. این احتمال تنها زمانی امکان‌پذیر است که افراد با ماده‌ی رادیو‌اکتیو در حال نشت  یا ریخته شده از یک کانتینر در تماس باشند. همان‌گونه که در ادامه بحث شده پوستی که دچار آلودگی شده نیز می‌تواند مسبب و شریک خطر  آلودگی رادیو‌اکتیو داخلی (internal hazard)   به‌علت بلعیدن سهوی (به اشتباه) (inadvertent ingestion) مواد رادیو‌‌اکتیو باشد.

همچنین مواد رادیو‌اکتیو می‌توانند خطرناک باشند اگر از راه استنشاق‌، بلعیدن‌، یا از میان‌ جراحات باز ‌به داخل بدن یک شخص وارد شوند؛ به این نوع آلودگی، آلودگی داخلی (internal contamination)می‌گویند.

استنشاق مواد رادیو‌اکتیو در محدود‌ه‌ی ۱۰۰ متری از حریق یا انفجار‌ که شامل منابع بسیار خطرناک رادیو‌اکتیو است، موجب اثرات حتمی بر سلامت می‌شود. ‌البته این احتمال  وقتی ممکن است که شخص دستگاه تنفسی حفاظتی نداشته باشد و در معرض دود حاصله از حریق بایستد. بلعیدن سهوی آلودگی (برای مثال‌ در نتیجه‌ی غذا خوردن با دست‌های آلوده) نیز می‌تواند باعث اثرات شدید روی سلامت باشد. هر چند این حالت فقط وقتی محتمل است که شخص در تماس مستقیم با موادی که از یک منبع مواد را‌‌دیواکتیو ریخته شده‌اند یا نشت کرده‌اند، تماس داشته باشد.[۳]

یک حریق‌، انفجار یا فعالیت انسانی که در‌بر‌گیرنده‌ی مواد هسته‌ای خیلی خطرناک باشد، ممکن است آلودگی را در سطوح زمین ایجاد کند و بر طبق استاندارد الزامات ایمنی شماره‌:  GS-R-2- [Ref1]‌‌گواهی شده باشد، بنابراین جابه‌جایی جمعیت مردم‌ یا تصفیه و تمیزکاری برای جلوگیری از تأثیرات احتمالی پرتوگیری طولانی‌مدت بر سلامت افراد  (برای مثال‌: سالیان متمادی‌) باید صورت پذیرد‌. باقی ماندن در نواحی آلوده در سطح، معادل با‌ استانداردهای بین‌المللی حتی برای چندین ماه هیچ تأثیر حتمی شدیدی روی سلامتی نمی‌گذارد، حتی بر افراد بسیار حساس(‌برای مثال‌: زنان باردار‌)‌.

از دیگر عوامل نگرانی، می‌تواند ذخایر آب آلوده باشد. شاید غیرممکن باشد که یک منبع عمومی ذخیره‌ی آب تا سطحی آلوده شود که منجر به بروز آثار قطعی شدید برای فرد شود، ولی به هر حال زمانی‌که سطح آلودگی آب‌های ذخیره به سقفی بالاتر از استانداردهای بین‌المللی برسد‌، باید تعویض آب صورت پذیرد. این استانداردها در سطح مطلوب و زیر آن سطحی از آلودگی که ‌‌می‌‌‌‌تواند سبب اثرات شدید و حتمی بر سلامت شود تنظیم شده است؛ حتی اگر آب برای یک‌سال نیز مصرف شده باشد.

آب‌های آلود‌ه‌ی شهر در حدی که بعضی مواقع بالاتر از استاندارد بین‌المللی است نیز می‌تواند برای چندین ماه بدون اثرات شدید و حتمی، روی سلامت مصرف شوند، حتی برای افرادی معمولی که بیشترین حساسیت را دارند.فاضلاب آلوده‌ی ایجاد‌شده در اثر عملیات، نظیر آب‌هایی که برای ضد‌عفونی کردن استفاده شده‌اند، نباید بیانگر یک خطر برای سلامت باشند. اما به‌منظور کاهش هزینه‌های تمیزکاری، تصفیه‌ی بعدی و کاهش اضطراب عمومی میان مردم‌، تلاش‌ها و کوشش‌هایی  که دارای دلیل هستند باید طوری صورت پذیرند که حداقل انتشار آلودگی را به همراه داشته باشند. هر چند این تلاش‌ها نباید باعث تأخیر در انجام عملیات واکنشی شوند.همه‌ی حوادث اورژانسی رادیولوژیکی و هسته‌ای‌ جدی در حالت همگانی و عمومی اقداماتی را موجب می‌شوند که نامناسب و بدون هیچ‌گونه ضمانت بودند و نتیجه‌ی آن اثرات مهم ناسازگار با مسائل روانشناختی و اقتصادی بود. این‌ها شدید‌ترین اثرات و نتایج مضر تعدادی از حوادث اورژانسی رادیو‌‌لوژیکی بودند.

این اثرات حتی در مواقع اورژانسی رادیولوژیکی که تأثیرات رادیولوژیکی ضعیف یا حتی قابل چشم‌‌پوشی است ، نیز اتفاق افتاده‌اند و عمدتاً  به‌خاطر این‌که عموم با اطلاعات جامع و قابل فهم توسط منابع موثق و رسمی آگاه نشده بودند، حادث شدند. عموم به یک تفسیر با زبان گویا و ساده از خطرات و ریسک‌های مربوط به آن و اقدامات حفاظتی نیازمند است تا آن‌ها را دریافت و ریسک خطر را کاهش دهند. این مسئله مهم است که پی ببریم که این موارد برای هر حادثه‌ای همچون یک حادثه‌ی اضطراری و اورژانسی که توسط عموم یا رسانه‌ها مشاهده و گزارش شده، انجام شود.

۵- حفاظت مسئولان عملیاتی واکنش و حفاظت عمومی

حتی بدون تجهیزات آشکارسازی تشعشع‌، کارکنان واکنش و عملیات و عموم مردم  می‌توانند در حوادث حالت‌های اضطراری  با وفق دادن خود  با خطوط راهنمای حفاظتی در دستورالعمل‌ خودشان را حفاظت کنند.

خطوط راهنما بر‌اساس ‌اصول^‌ پایه‌ای زیر بنا شده‌اند :

• امتناع از تماس با موارد رادیواکتیو مشکوک؛

• انجام صرف عملیات نجات جان و دیگر وظایف بحرانی نزدیک یک سورس و منبع رادیواکتیو بالفعل خطرناک؛

• امتناع از استنشاق دود غلیظ و استفاده از دستگاه تنفسی در دسترس (برای کارکنان عملیات‌کننده) در شعاع ۱۰۰ متری حریق یا انفجار در برگیرنده‌ی یک منبع یا سورس رادیواکتیو بالفعل خطرناک؛

• دور نگه داشتن دست‌ها از دهان و عدم استعمال سیگار، غذا خوردن یا نوشیدن تا زمانی که دست‌ها و صورت شما کاملاً شسته و تمیز شوند (برای جلوگیری از بلعیدن سهوی مواد رادیو‌اکتیو).

• تعویض لباس‌ها و دوش گرفتن به‌مجرد این‌که امکان آن وجود داشته باشد

احتمال وجود مواد پرتوزا نباید مانع از انجام فعالیت کارمندان سرویس‌های امدادی نظیر انجام سریع و فوری عملیات نجات و انجام دیگر اقدامات بحرانی شود. به هر حال، هیچ‌گونه خطر یا احتمال خطری برای کارکنان سرویس‌های امدادی مشروط بر این‌که اقدامات احتیاطی مطرح شده در دستورالعمل«اصول راهنمای حفاظت کارکنان» را رعایت کنند، وجود نخواهد داشت. آن‌هایی‌که ممکن است به‌صورت جدی آلوده شده باشند یا تحت دریافت تشعشع بوده‌اند (برای مثال‌: آن‌هایی که درون ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی هستند) باید به دلیل آلودگی رادیواکتیو تحت کنترل و نظارت باشند و اگر مونیتورینگ و نظارت نمی‌تواند سریعاً انجام شود، آن‌ها باید به‌‌مجرد این‌که ممکن شود،  دوش بگیرند و لباس‌های خود را تعویض کنند. ممکن است ارزیابی پزشکی آن‌ دسته‌ای که به‌صورت بالفعل تحت تشعشع قرار گرفته‌اند یا آلوده شده‌اند به‌منظور معلوم شدن و مدیریت بعدی دارویی و پزشکی آن‌ها لازم و ضروری باشد.

اطلاعات یا دستورالعمل‌های عمومی باید به‌منظور کارآمدی اقدامات توصیه شده‌ فراهم شود‌، ‌شدت نگرانی‌های بی‌مورد ‌کاسته و نتایج و تأثیرات اقتصادی و روانشناختی به حداقل رسانده شود. مضاف بر این‌، عموم و مسئولان می‌باید یادآور شوند که توصیه‌های منابع غیر‌رسمی ممکن است گمراه کننده یا اشتباه باشند. آن‌ها باید فقط بر مبنای اطلاعات منابع رسمی عمل کنند.

این موضوع بسیار مهم است که ما به‌خاطر بسپاریم  انواع تجهیزات معمولی که به‌وسیله‌ی سرویس‌های اورژانسی برای اندازه‌‌گیری میزان دُز(dose) پرتوی گاما استفاده شده‌اند، از جمله پیجرهای تشعشعی‌‌، نمی‌توانند سطح خطر همه‌ی انواع مواد رادیو‌اکتیو را آشکار کنند.

فقط یک ارزیاب رادیولوژیکی که به‌طور مناسب مجهز شده و آموزش دیده است می‌تواند ارزیابی کامل و جامعی از خطرات رادیولوژیکی انجام دهد.بنابر‌این خطوط راهنمای حفاظت عمومی و حفاظت کارمندان همیشه باید تا زمانی که یک ارزیاب  رادیو‌لوژیکی میزان خطر را ارزیابی و تعیین کند و توصیه‌های خاص و ویژه را بنماید، دنبال شود.

۶- درس‌های مهمی که از حوادث رادیو‌لوژیکی قبلی آموخته شده (Lessons learned to past emergencies)

تحلیلی از واکنش‌‌های اورژانسی هسته ای قبلی نظیر حوادث رادیولوژیکی چرنوبیل روسیه و تری مابل آیلند (TMI) آمریکا، نشان داده است که وقتی می‌خواهیم  مقدمات انجام یک واکنش مؤثر را ایجاد کنیم، درس‌های  بسیار مهم زیر باید در ذهن ما بماند:

۷-۱-تخصیص و تعیین وظایف و مسئولیت‌ها به‌طور آشکار

• قصور در تعیین یک شخص واحد، به‌عنوان رهبر عملیات پاسخگویی و نیز قصور در تخصیص مسئولیت‌های دیگر، به‌وضوح کمک خواهد کرد تا شاهد یک پاسخگویی بی‌اثر باشیم که نتیجه‌ی آن اثرات بدِ بهداشتی‌، اقتصادی و روانشناختی است.

• مقامات ملی عامل مؤثری در هدایت پاسخگویی اولیه نیستند و صرفاً مقامات محلی باید رهبری پاسخگویی اولیه را در صورت لزوم با حمایت مقامات ملی بر عهده گیرند.

• ورود منابع ناخواسته و داوطلبان، بدون برنامه و طرح‌ریزی می‌تواند در عملیات و واکنش خلل ایجاد کند.

• فقط یک فرد ارزیاب رادیولوژیکی می‌تواند به‌طور کامل، شرایط‌ رادیولوژیکی را ارزیابی کند.

۷-۲-       اطلاع‌‌رسانی عمومی و همگانی PIC))

• وجود نداشتن منبعی واحد از تمام اطلاعات رسمی و قصور در اطلاع‌رسانی مردمی وتشویش‌های رسانه‌ای در حالتی هماهنگ‌، قابل درک و متناقض، باعث به‌وجود آمدن پیامدهای عمده‌ی اقتصادی و روانشناختی شده و موجب می‌شود تا مردم اقدامات بی‌موردی انجام دهند که ضرر آن بیش از منفعت آن است.

• فعالیت و علاقه‌مندی رسانه‌ها‌، در رسیدن سریع گزارشگران به صحنه‌ی حادثه در ساعات اولیه، به‌طور کارآمد و مؤثر مدنظر قرار نگرفته و کنترل شده نبوده است، پس بنابراین علاقه‌‌مندی‌های وسیع رسانه‌ها باید مورد نظر قرار گرفته شود.

• افراد بی‌اطلاع‌، همانند افراد متخصص و ماهر (برای مثال‌: کارکنان و شاغلان بخش پزشکی‌، معلمان و استادان علمی مدارس و ….) فعالیت می‌کنند که ممکن است اطلاعات غلط و گمراه‌کننده به دیگران بدهند و در نتیجه، عموم مردم اقداماتی که هیچ تضمینی در آن نیست انجام می‌دهند.

• برای مواد و اجسام مسروقه یا گمشده‌ی ‌خطرناک آغشته به رادیو‌اکتیو که کشف و پیدا شده‌اند باید به‌وسیله‌ی آگهی‌های عمومی‌ توضیح و خطرات وابسته به آن‌ها ‌نیز اطلاع‌رسانی شود.

۷-۳-      مدیریت واکنش‌ها و اقدامات پزشکی

• متخصصان پزشکی به‌خاطر این‌که به‌طور مناسب و صحیح درباره‌ی ریسک و حفاظت شخصی مطلع نیستند، ممکن است از درمان قربانیان آلوده شده به رادیو‌اکتیو سر باز زنند و کوتاهی کنند.

• افرادی که در معرض پرتو و تشعشع نبوده یا  زخمی نشده و صدمه ندیده‌اند‌ اما،  نگران سلامتی خویش هستند (نگران و مضطرب)‌‌ به بیمارستان‌های محلی می‌روند تا خود را درمان کنند. در این‌صورت بیمارستان‌ها‌ توان درمان آن‌دسته از افراد را که آسیب‌دیده و مجروح هستند نخواهند داشت و با مشکل مواجه می‌شوند (‌به‌خصوص اگر آن‌دسته از مجروحان بعداً به بیمارستان برسند).

• هزاران نفر از مردم (‌حدود ۱۰% از جمعیت محلی‌) به یکباره پس از اعلام خبر وقوع فوریت پرتویی توسط رسانه‌ها‌، برای کنترل و نظارت به یک مکان عمومی فراخوانده می‌شوند‌.

• افراد حرفه‌ای کادر پزشکی (‌دکتر‌های محلی) بیشتر اوقات اولین کسانی هستند که یک وضعیت اضطراری رادیولوژیکی را کشف

می‌کنند و این زمانی است که آن‌ها نشانه‌هایی از پرتوگیری و دریافت تشعشع رادر بیمارانشان تشخیص می­دهند‌.

۷-۴-      مدیریت حقوقی‌/ مدارک پزشکی قانونی (FEMT)

• تروریست‌ها یا افراد تبهکار مشکوک، می‌توانند میان عموم باشند و می‌توانند برای اداره و هدایت نحوه‌ی نظارت‌، مراقبت و کنترل، تهدید ایجاد کنند.

• امکان مفقود شدن و از دست رفتن اطلاعات مهم نظامی‌، (به‌دلیل پتانسیل بالای صحنه‌ی حادثه برای گم شدن اطلاعات و جاسوسی اطلاعات) اگر اقلام کشف شده یا برگردانده شده از محل حادثه به‌عنوان سند تلقی نشوند، وجود دارد.

• امکان شناسایی نقاط خروج و تخلیه، مناطق نرده‌کشی شده و …. توسط تروریست‌ها یا گروه‌های تبهکاری وجود دارد و محل‌های ایده آل برای تله‌های انفجاری یا تجهیزات ثانویه توسط آنان است.

• مدارک پزشکی قانونی ارزشمند به‌دلیل عدم آگاهی ‌نیروهای‌ مقابله با حادثه و عدم انجام اقداماتی نظیر (اتیکت و برچسب‌زنی، نگهداری موارد آلوده‌شده یا اداره کردن عملیات ضد‌عفونی و رفع کردن آلودگی، می‌تواند مفقود یا خراب شوند.

۷-۵-      ارتباطات در حین شرایط اورژانسی و اضطراری

• سیستم‌های تلفن محلی (شامل سیستم‌های تلفنی سیار/موبایل‌) به‌خاطر بار اضافی بر سیستم در اثر تماس عموم هنگامی که از یک حالت اورژانسی و اضطراری آگاهی پیدا می‌کنند و تماس می‌گیرند، دچار نقصان می‌شود.

• تلفن‌های سیار و متحرک ممکن است در صحنه‌ی حادثه به‌دلیل مسائل امنیتی دچار پارازیت شوند.

۷- مفاهیم عمومی(General concepts)

راهنما‌های عملیاتی برای آرایش‌های اورژانسی‌ خاص، بر مبنای سازمان‌های اورژانسی ویژه‌، امکانات‌، تسهیلات‌ و مفاهیم عملیات‌ها همان‌طور که در زیر خلاصه شده، توسعه یافته‌اند. این‌گونه فرض شده است که ساختار سازمانی شبیه سیستم فرماندهی حادثه (ICS) ، می‌باشد.مشخصه‌ای از ICS که بیشترین اهمیت را دارد این است که یک فرمانده‌ی واحد(IC)  که تا جای ممکن توسط گروه فرماندهی پشتیبانی می‌شود، مسئولیت هدایت و اداره‌ی واکنش و عملیات همه‌ی سازمان‌هایی را که در حال عملیات اضطراری هستند بر عهده داشته باشد.

عضو ارشد و دارای رتبه‌ی بالاتر عملیات اولیه، فرمانده‌ی اولیه‌ی حادثه خواهد شد. در حین مراحل اولیه‌ی واقعه‌ی اضطراری رادیولوژیکی‌، به‌طور طبیعی فرمانده یا رئیس  گروه آتش‌نشانی ‌یا افسر نیروی انتظامی و پلیس محلی رهبری و هدایت را بر عهده خواهند داشت.

فرمانده‌ی حادثه ممکن است در طی عملیات  اضطراری رادیولوژیکی که در برگیرنده‌ی چندین حوزه و قلمرو قضایی یا دربرگیرنده‌ی منافع ملی است، تغییر کند. در این‌چنین  مواقعی، جایگاه فرماندهی حادثه (IC) ممکن است از فرمانده‌ی اولیه‌ی عملیات‌کننده به یک مقام صلاحیت‌دار رسمی و کارشناس محلی یا مقام بلند‌مرتبه‌ی ملی و کشوری منتقل شود و ممکن است به‌وسیله‌ی یک گروه فرماندهی مرکب از نمایندگان سازمان‌های محلی و کشوری پشتیبانی شود.

از دیگر تدابیر اصلی سیستم فرماندهی حادثه (ICS)‌، همان عناصر سازمانی بنیادی و سهولت در پاسخ‌گویی یا اسم محل‌هایی است که برای تمام وضعیت‌های اضطراری به‌منظور هماهنگی سریع تجهیزات پاسخ‌گویی در لحظه‌ی ورود آن‌ها استفاده می‌شود.

۸- مفاهیم و تدابیر عملیاتی(Concept of operations)

اهداف کلی واکنش اولیه (First Response) به قرار زیر هستند:

• انجام سریع تمام اقدامات منطقی برای حفاظت عموم مردم به‌منظور به حداقل‌رسانی تأثیرات رادیولوژیکی و غیر رادیو‌لوژیکی (برای مثال‌: تأثیرات روانشناختی‌) بر سلامت عموم جامعه‌.

• حفاظت اورژانسی کارکنان در حین عملیات واکنشی.

• گردآوری و حفاظت اطلاعاتی که می‌توانند در مدیریت سلامت مفید باشند و حفاظت از اطلاعات، به‌منظور اجرای اهداف جریان قانون و به دلیل جلوگیری از حوادث اورژانسی مشابه در آینده.

• ایجاد و حفظ امید و اطمینان خاطر عموم مردم در جریان واکنش و عملیات.

• فراهم‌سازی زمینه برای یک واکنش و عملیات طولانی‌مدت‌.

مفاهیم عملیات‌ها که در اینجا توضیح داده شده است برای واکنش در برابر یک حادثه‌ی اورژانسی رادیولوژیکی که در‌بر‌گیرنده‌ی خطربالقوه‌ی پرتودهی و پرتو‌گیری برای عموم مردم نیز هست‌، می‌باشد.

مفاهیم و تدابیر عملیاتی‌ بر مبنای اصول زیر است‌:

• مقامات رسمی محلی، مسئول واکنش اولیه هستند.

• فرمانده‌ی حادثه و عملیات ممکن است درخواست پشتیبانی کند و پشتیبانی را (که از قبل برنامه‌ریزی شده است‌) از سطوح ملی و کشوری (گروه‌های ‌پشتیبانی کشوری) دریافت بنماید.

• مقامات رسمی کشوری مسئول واکنش در سطح کشور،پشتیبانی از نیروهای مقابله و پاسخ عملیات‌کنندگان‌ محلی و درخواست کمک بین‌المللی در‌صورت نیاز‌، ‌هستند‌.

واکنش اولیه، معمولا به ‌وسیله‌ی دریافت یک گزارش از وقوع حادثه‌ی اضطراری رادیولوژیکی یا دریافت گزارش تهدیداتی که در آن‌ها از مواد رادیو‌اکتیو برای اهداف معاندانه استفاده می‌‌شود‌، فعال و شروع می‌گردد.

 این قبیل گزارشات یا تهدیدات توسط مرکز اعزام(dispatch Centre) اضطراری محلی (آغارگر واکنش و پاسخ‌) دریافت‌ می‌شود. این مرکز درخواست کمک در خصوص ارزیابی تهدیدات را به مرکز عملیات اضطراری ملی (EOC) اعلام خواهد کرد و به‌سرعت نیروها و کارکنان سرویس اضطراری محلی را به صحنه‌ی واقعه‌ی اورژانسی اعزام می‌کند.‌

معمولاً‌، همان‌طور که در شکل ۲ نشان داده شده است‌، این اعزام در‌بر‌گیرنده‌‌ی نیروی انتظامی و پلیس‌، آتش‌نشانی و سرویس اورژانس پزشکی (آمبولانس و کمک‌های اولیه‌) است.

شکل ۲: چارت سازمان آغازگر واکنش و نحوه ارتباط با سازمانهای درگیر

ممکن است فرض کنیم که نیروهای مقابله و پاسخ اولیه هیچ تجهیزات و تجربه‌ای در ارزیابی خطرات رادیولوژیکی ندارند‌. برآیند و نتیجه، این است که نیروهای  مقابله و پاسخ باید همیشه بر‌اساس‌ خطوط راهنمای حفاظت کارکنان و حفاظت عمومی خودشان و عموم مردم را حفاظت کنند. آن‌ها باید فرض کنند که خطر بالقوه‌ی رادیولوژیکی (پرتویی) تا زمانی که توسط ارزیاب رادیولوژیکی‌، ارزیابی نشده باشد، وجود دارد.

افراد بلندمرتبه‌ی سرویس‌های امدادی و اورژانسی به محض رسیدن به صحنه‌ی حادثه در نقش فرمانده‌ی حادثه فرض خواهند شد و دستورالعمل‌های راهنما را دنبال خواهند کرد تا تمام عملیات را اداره و هدایت کنند. به مجرد این‌که‌ امکان‌پذیر باشد، فرمانده حادثه‌، از محل پُست فرماندهی حادثه که در یک موقعیت ایمن و نزدیک صحنه‌ی واقعه‌ی اورژانسی قرار دارد هدایت و اداره‌ی عملیات را در دست می‌گیرد.

در یک واکنش کامل‌ یا برای حوادث با چندین ناحیه‌ی عملیاتی‌، فرمانده‌ی حادثه ممکن است یک کنترل‌کننده ‌‌را در صحنه‌ی عملیات به‌کار بگمارد تا واکنش‌های عملیاتی را در یک ناحیه‌ی عملیاتی مدیریت کند. به‌ مجرد این‌که فرمانده‌ی حادثه دریافت که واکنش و پاسخ نیازمند منابع اضافی است‌، او منابع محلی اضافی را برای گسترش عملیات و پاسخ همان‌طور که در شکل۲ نشان داده شده است، درخواست می‌دهد.

این منابع محلی اضافی تحت اداره و هدایت فرمانده‌ی حادثه و با دنبال کردن راهنما‌های عملیاتی ، واکنش انجام می‌دهند. فرمانده‌ی حادثه از(EOC) مرکز عملیات اضطراری ملی، برای فراهم کردن آگاهی و اطلاعات از واکنش  در برابر خطرات رادیولوژیکی و جهت فراهم کردن ارسال یک گروه یا شخص ارزیاب و بررسی کننده رادیولوژیکی و پرتویی، درخواست می‌کند. فرض شده است که پشتیبانی ملی و کشوری در طی چند روز برسد.درباره‌ی فعالیت‌های خرابکارانه‌، گروه امنیتی و پلیس در تمام ناحیه‌های عمومی که نیروهای ‌‌مقابله و پاسخ (اقدام کنندگان‌) با عموم مردم روابطی متقابل همچون انجام کمک‌های اولیه یا ضدعفونی کردن عمومی و نظارت بر عهده دارند‌، حضور خواهد داشت و اقدامات لازم برای حفظ و نگهداری شواهد و مدارک بالقوه صورت می‌گیرد.

اگر مقتضی باشد، یک اعلامیه و اعلان عمومی فوری‌، می‌‌تواند مردم را برای اقدامات لازم راهنمایی کند و به بیمارستان‌های محلی نیز اعلام شود برای مردمی که می‌خواهند برای درمان، خود به بیمارستان بروند‌، آمادگی لازم را داشته باشند، از این‌رو برای کنترل و سازماندهی مناسب می‌باید آموزش لازم داده شود.

ما می‌توانیم فرض کنیم که در ساعات اولیه‌ی بعد از شروع حادثه‌‌ی اورژانسی با توجهات شدید و زیاد رسانه‌ای و گزارش‌های زنده در صحنه‌‌ی ملی و محلی مواجه  می‌شویم‌. بنابراین فرمانده‌ی حادثه باید به سرعت یک مأمور و افسر اطلاعات عمومی محلی که با مقامات کشوری و محلی هماهنگ باشد برای تضمین این‌که مردم اطلاعات  مفید‌، قابل فهم و جامعی‌ از یک منبع محلی منحصر به فرد دریافت می‌کنند شناسایی و معین کند.

در حادثه‌ی اورژانسی که علاقه‌مندی‌های رسانه‌ای با اهمیت و بارز است‌، در اولین زمان ممکن، یک مرکز اطلاعات همگانی (PIC) در مجاورت سایت حادثه که همه‌ی اطلاعات محلی و ملی با یک روش هماهنگ در آن‌جا گردآوری شده‌اند، تأسیس خواهد شد.

 مقامات کشوری و ملی، موضوعات و نتایج ملی را با هماهنگی کامل با مقامات محلی  آدرس‌دهی خواهند کرد. سرانجام‌، مقامات و مسئولان کشوری با در کنار هم قرار دادن فرمانده‌ی حادثه در پست فرماندهی حادثه (ICP) به عنوان بخشی از گروه فرماندهی (COMMAND GROUP) واکنش و عملیات ملی را اداره و هدایت ‌می‌کنند‌.

۹- سازمان پاسخگو(Response organization)

عملیات مقابله و پاسخ محلی شامل موارد زیر است.

یک آغازگر واکنش (response initiator) مسئول دریافت اعلان و اخطار اولیه‌ی حالت اضطراری رادیولوژیکی بالقوه‌، گرفتن اطلاعات پایه‌ای درباره‌ی حالت اضطراری رخ داده‌، فراهم‌آوری اخبار و آگاهی اولیه‌ برای هشدار‌دهنده‌ی صوتی، اطلاع دادن و اعزام سرویس‌های اضطراری محلی به صحنه و داشتن یک ارزیابی از تهدیدات است.این فعالیت‌ها ۲۴ ساعته، در هفت روز هفته انجام می‌شود. واکنش‌دهنده‌ی اولیه آماده و حاضر برای ارائه‌ی سرویس(on call) و در صورت نیاز  اعزام‌کننده و ارتباط‌دهنده‌ی سرویس‌‌های امدادی‌، همچون نیروی انتظامی و پلیس یا آتش‌نشانی است.

یک ساختار فرماندهی (command function) برای اداره و هدایت تمام عملیات‌های  واکنشی قرارداد شده است. فرمانده‌ی حادثه  ممکن است در صورت نیاز  بعضی از اختیارات را به‌منظور انجام فعالیت با قابلیت اطمینان بالا‌،‌ به دیگران محول کند‌.[۱]

• ساختار فرماندهی می‌تواند شامل‌:

• فرمانده‌ی حادثه (Incident Commander)‌ که عهده‌دار و متصدی واکنش اضطراری است.

• گروه فرماندهی‌ که فرمانده‌ی حادثه را پشتیبانی می‌کنند. فرماندهی حادثه ممکن است شامل نمایندگان محلی، کشوری و دولتی مسئول در ساختار عملیات عرف همچون نمایندگان مسئول در ساختار قراردادی یک واکنش رادیولوژیکی  باشد.

• افسر‌/‌ گروه اطلاعات عمومی (PIO)‌ که مسئول مطلع کردن رسانه‌ها‌ و عموم مردم است و برای هماهنگی با همه‌ی منابع اطلاعات رسمی و موثق در جهت تضمین یک متن جامع که برای عموم تهیه شده‌، می‌باشد.‌

• یک مرکز عملیات اضطراری ملی (EOC)‌، مرکزی در سطح کشوری است که برای دریافت درخواست‌های کمک از سطح محلی آمادگی دارد. EOC مرکزی است که به ارزیاب رادیولوژیکی متصل است و از راه ارزیاب رادیولوژیکی اطلاعاتی را در خصوص پاسخ‌گویی با همکاری رسانه‌ی ملی و محلی تا زمانی‌که PIC مستقر شود، تأمین خواهد کرد. این مرکز، پشتیبانی در سطوح ملی را هماهنگ و آن پشتیبانی‌ها را برای واکنش محلی فراهم می‌کند.

• ساختار برنامه‌ریزی (Planning Function) یک چیدمان و مقدمات برای برنامه‌ریزی، دریافت و هماهنگی منابع است.

ساختار برنامه‌ریزی شامل موارد زیر است‌:

• هماهنگ‌کننده‌ی منابع (Resource coordinator) که مسئول تأسیس ناحیه‌ی نرده‌کشی شده (staging area)؛ معین‌سازی این‌که چه منابعی لازم و ضروری است؛ درخواست کمک‌های احتیاج شده و گرد‌هم‌آوری کمک‌ها‌ی انجام‌شده (که شامل کمک‌های غیر‌درخواستی نیز هست‌) درون واکنش و عملیات هنگامی که به محل می‌رسند، است.

• هماهنگ‌کننده برنامه‌ریزی ۲۴ساعته (۲۴-hour     planning coordinator)  که مسئول  توسعه‌ی طرح‌های عملیاتی حادثه است‌. طرح‌ها‌ی عملیاتی شامل فعالیت‌های عملیاتی و تخصیص منابع به طرح ۱۲ تا ۲۴ ساعت آینده، فازهای باقیمانده‌ی واکنش و در نهایت، برای ترمیم و بازیابی طولانی‌مدت است.

• ساختار عملیاتی (operation function) برای تکمیل و اجرای طرح‌های عملیاتی حادثه (فعالیت‌های واکنشی) تنظیم شده است‌. برای یک حادثه‌ی اضطراری کوچک، فرمانده‌ی حادثه (IC) عملیات را هدایت می‌کند‌، هر‌چند برای یک حادثه‌ی اورژانسی مهم، برای هماهنگی عملیاتی نیاز به انتصاب یک کنترل‌کننده در صحنه‌ی حادثه دارد.

شکل۳: چارت سازمان مسئول و پاسخگو در سطح محلی حین جند ساعت

 ساختار عملیاتی می‌تواند شامل‌:

• کنترل‌کننده در صحنه‌ی حادثه: مسئولیت مدیریت عملیاتی اقدامات واکنشی در صحنه‌ی ‌یک واقعه‌ی اورژانسی را برعهده دارد و تحت نظر فرمانده‌ی حادثه، هدایت و اداره می شود. گزارشات درون صحنه‌ای حادثه‌، توسط کنترل‌کننده به فرمانده‌ی حادثه و معمولاً به افراد بلند‌مرتبه‌ی گروه واکنش در صحنه‌ی عملیات ارائه می‌شود.

• آتش‌نشانی(FIRE)‌: مسئولیت تأسیس ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی‌؛ اجرا‌کننده‌ی عملیات جستجو و نجات‌؛ تریاژ، انجام اقدامات پزشکی و کمک‌های اولیه (‌تا زمان تغییر پُست با سرویس اورژانس پزشکیEMS‌)‌؛ رودر‌رو شدن و کنترل خطرات احتمالی در حادثه (‌نظیر‌: حریق‌، مواد خطرناک‌)؛ جوابگویی به عملیات‌کنندگان‌؛ پردازش همه‌جانبه‌ی حادثه‌؛ ثبت‌؛ نظارت و ضد‌عفونی کردن‌، کنترل و نظارت بر کارکنان عملیات‌کننده و ضدعفونی کردن آن‌ها است.

• سرویس اورژانس پزشکی(EMS)‌: مسئولیت عملیات پزشکی درون سایت و محل حادثه‌؛ انتقال بیماران به بیمارستان‌های محلی و اقدامات حفاظتی مناسب و شایسته و تأسیس ناحیه‌ی موقت برای جمع‌آوری اجساد (مُردار‌خانه) است.

• نیروی انتظامی و پلیس(POLICE)‌: مسئول تأسیس منطقه‌ی امنیتی و فراهم‌آوری امنیت برای نواحی بیرون از منطقه‌ی امنیتی است که شامل‌: پُست فرماندهی حادثه (ICP)‌، بیمارستان‌ها، ناحیه‌ی نرده‌کشی شده و افسر اطلاعات عمومی (PIC) است. این گروه مسئول فراهم‌آوری امنیت در‌ منطقه‌ی ثبت عمومی‌، ناحیه‌ی تریاژ و کمک‌های اولیه و منطقه‌ی ضد‌عفونی کردن و مانیتورینگ است، این گروه همچنین مسئولیت مدیریت مدارک و شواهد تا زمان رسیدن گروه مدیریت مدارک پزشکی قانونی را برعهده دارد.

• تیم مدیریت مدارک پزشکی قانونی (FEMT)‌: مسئول جمع‌آوری‌، بازرسی و نظارت بر اسناد و همچنین مسئول ترمیم و انتشار اطلاعات و آگاهی از محل سانحه توسط فرمانده‌ی حادثه و تدوین یک استراتژیه‌ی اولیه در خصوص تجسس از محل است.

• نظارت‌کننده‌ی واکنش اولیه‌: یک شخص مجهز و آموزش‌دیده که به کاربری ابزارآلات نظارتی و کنترلی تشعشعات بنیادی هسته‌ای مسلط است، ولی صلاحیت ارزیابی رادیو‌لوژیکی را ندارد، بلکه او تنها وظیفه‌ی انجام ارزیابی ساده را بر عهده‌ دارد. در بیشتر مواقع دسترسی سریع به نظارت‌کنند‌ه‌ی واکنش اولیه، امکان‌پذیر نبوده و باید از فردی آشنا به مواد پرتوزا که در نزدیک‌ترین مکان (مانند بیمارستان‌، دانشگاهها‌، راکتورهای تحقیقاتی) به محل حادثه قرار دارد، استفاده شود.

• گروه ارزیاب رادیولوژیکی(Assessor): در بیشتر موارد، ارزیاب رادیولوژیکی در ساعات اولیه در دسترس نیست. گروه یا ارزیاب رادیو‌لوژیکی برای بررسی و ارزیابی پرتو‌های آلفا، بتا‌، نوترون‌ و مواد ساطع‌کننده‌ی گاما‌، انجام تخمین میزان تشعشع‌، انجام ارزیابی و بررسی دُز(dose)، کنترل آلودگی‌، تضمین حفاظت کارگران و عملیات‌کنندگان حادثه‌ی اورژانسی در برابر تشعشع و تنظیم دستور‌العمل‌هایی در خصوص اقدامات حفاظتی از آن‌ها‌، از دیگر وظایف این گروه یا فرد است. آن‌ها به‌محض رسیدن و ورود پشتیبانی‌های لازم برای حفاظت در برابر پرتو‌ها و تشعشع را فراهم می‌آورند.

دیگر عملکردها، نظیر: تدارکات ، امور مالی یا مدیریت و اجرا ممکن است نیاز شوند که در مرجع  [۲] آژانس بین المللی انرژی اتمی توضیح داده شده است.

۱۰- ارزیابی اولیه و تأسیس ناحیه‌ی عملیاتی و تأسیساتی

بعد از رسیدن به صحنه حادثه‌ی اورژانسی رادیولوژیکی، پاسخ‌دهندگان اولیه باید یک ارزیابی مقدماتی از وضعیت و خطرات رادیولوژیکی و پرتویی انجام دهند (دستورالعمل  شماره یک استاندارد این فرآیند را شرح داده) و بر‌مبنای این ارزیابی ‌نیروهای  مقابله و پاسخ اولیه باید یک ناحیه‌ی ایمنی را تأسیس کنند‌ که محدوده‌ی مرزی منطقه‌ی قرنطینه‌ی داخلی و ناحیه‌ی امنیتی است و این ناحیه نیز (ناحیه‌ی امنیتی) مرز منطقه‌ی قرنطینه خارجی است (همان‌طور که در شکل ۴ نشان داده شده‌ است).

شکل ۴ :لایه بندی تسهیلات ،امکانات و موقعیت آنها دروضعیت اضطراری پرتویی و هسته ای

ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی‌، ناحیه‌ای در اطراف ‌منبع ماده‌ی رادیو‌اکتیو خطرناک، است. در این ناحیه باید اقدامات احتیاطی و پیشگیرانه برای حفاظت عملیات‌کنندگان و عموم مردم از آلودگی و پرتوگیری خارجی انجام شود.ناحیه‌‌ی قرنطینه‌ی خارجی‌، ناحیه‌ای در اطراف ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی است که ایمن شده است.جدول شکل ۵ پیشنهاداتی را برای اندازه‌ی تقریبی و موقعیت ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی‌ (درون ناحیه‌ی ایمنی در شکل۴) برای حوادث رادیولوژیکی اورژانسی  فراهم می‌آورد. این اندازه‌ها بر‌مبنای یک آزمایش اورژانسی در‌بر‌گیرنده بزرگ‌ترین مقادیر مواد رادیو‌اکتیو که می‌تواند با آن مواجه شد، است و در راهنماهای بین‌المللی‌ برای حمل و نقل است.

مشخص کردن اندازه‌ی ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی در ابتدا، بر مبنای اطلاعاتی است که مستقیماً ‌می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد (مثلاً‌: علامت‌گذاری‌ها). سایز و اندازه‌ی ناحیه‌ی قرطینه می‌تواند براساس مطالعات میزان دُز دریافتی معادل (Equivalent dose rate)محیط در زمانی‌که این اطلاعات قابل دسترس باشند‌، بسط داده شود.

هر چند‌، از آن‌جا که میزان دُز همه‌ی گذرگاه‌های پرتو‌گیری نمی‌تواند ارزیابی شود‌، فقط به‌عنوان یک پایه و مبنا برای گسترش ناحیه استفاده می‌شود، نه برای کوچک و جمع کردن ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی‌. در نتیجه، فقط یک ارزیاب رایولوژیکی می‌تواند تمام خطرات رادیولوژیک تعیین و تنظیم شرایط مرزی ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی را ارزیابی کند.

دراین مقاله ما مطلبی درباره‌ی حوادث اورژانسی دربرگیرنده‌ی عوامل شیمیایی و بیولوژیکی ارائه نداده ایم. هرچند یک حادثه ی اورژانسی می‌تواند در‌برگیرنده‌ی این‌گونه خطرات نیز باشد و نیروهای مقابله و پاسخ اولیه (شامل بیمارستان‌های محلی‌) ممکن است توانمندی اتخاذ تصمیم در برابر یک حادثه‌ی اورژانسی رادیولوژیکی‌- پرتویی را که شامل خطرات یا آلودگی‌های شیمیایی و بیولوژیکی باشد، نداشته باشند.

شکل ۵: شعاع پیشنهادی اندازه‌ی تقریبی و موقعیت ناحیه‌ی قرنطینه‌ی داخلی

۱۱- نتیحه گیری

فرماندهی و کنترل بحران های هسته ای قبلی ، نشان داده است که ، مقامات ملی عامل مؤثری در هدایت پاسخگویی اولیه نیستند و صرفاً مقامات محلی باید رهبری پاسخگویی اولیه را در صورت لزوم با حمایت مقامات ملی بر عهده گیرند، عضو ارشد و دارای رتبه‌ی بالاتر ، در مراحل اولیه‌ی واقعه‌ی اضطراری رادیولوژیکی‌، به‌طور طبیعی فرمانده یا رئیس  گروه آتش‌نشانی ‌یا افسر نیروی انتظامی و پلیس محلی رهبری و هدایت را بر عهده خواهند داشت.

مقامات ملی باید به نکاتی خاص توجه نمایند. ورود داوطلبان امدادرسانی، بدون برنامه و طرح‌ریزی قبلی می‌تواند در کنترل و فرماندهی عملیات اخلال ایجاد کند. عدم وجود یک منبع  موثق اطلاع رسان رسمی و قصور در اطلاع‌رسانی مردمی نیز موجب می‌شود تا مردم اقداماتی انجام دهند که ضرر آن بیش از منفعت  آن است.همچنین افراد بی‌اطلاع‌ ممکن است اطلاعات غلط و گمراه‌کننده به دیگران بدهند و در نتیجه، عموم مردم اقداماتی که هیچ تضمینی در آن نیست انجام می‌دهند.خطرات وابسته به مواد و اجسام ‌خطرناک آغشته به رادیو‌اکتیو باید به‌وسیله‌ی اطلاعیه های عمومی‌ توضیح و اطلاع‌رسانی شود. سیستم‌های ارتباطاتی محلی به‌خاطر بار اضافی دچار نقصان می‌شود.تلفن‌های سیار و متحرک  هم ممکن است در صحنه‌ی حادثه  به‌دلیل مسائل امنیتی دچار پارازیت شوند.

بیشتر اوقات اولین کسانی که یک وضعیت اضطراری رادیولوژیکی را کشف می‌کنند افراد حرفه‌ای کادر پزشکی اند و این زمانی است که آن‌ها نشانه‌هایی از پرتوگیری رادر بیمارانشان تشخیص می­دهند‌.  متخصصان پزشکی بسبب بی اطلاعی درباره‌ی ریسک خطر و حفاظت شخصی خود وقربانیان آلوده شده به رادیو‌اکتیو ، ممکن است از درمان آنها سر باز زنند. پس باید از قبل به آنها آموزشهای لازم برای نحوه برخورد داده شود.

 هجوم افرادی که در معرض تشعشع نبوده اما،  نگران سلامتی خویش هستند به بیمارستان ها و ماندن  مجروحان واقعی حادثه از دیگر نکات حائز اهمیت است.

مسئولین امنیتی ملی بایست مراقب باشندکه تروریست‌ها یا افراد تبهکار مشکوک در صحنه حادثه حاضر می شوند،از دست رفتن اطلاعات مهم نظامی‌ وامکان شناسایی نقاط خروج و تخلیه، مناطق حصار‌کشی شده و …. توسط تروریست‌ها یا گروه‌های تبهکار برای خرابکاری،مفقود یا از بین رفتن مدارک پزشکی قانونی ارزشمند به‌دلیل عدم آگاهی پاسخگران اولیه نیز نکات مهمی بشمار می روند.[۱]

مراجع

[۱]  Manual for first responder to a radiological emergency,IAEA publication October 2006,EPR-First responders

[۲]  IAEA (international atomic energy agency) website, documentations

[۳] Introduction to  health physics  by  Herman Cember fourth edition

[۴]  nuclear engineering  basics by J.R Lamarsh ,second edition

[/auth]