f&g چیست؟فصل سوم

فصل سوم

در ادامه بحث سامانه‌های آتش و گاز F&G تاکنون به مناطق خطرآفرین انفجاری و طبقه‌بندی آنها، موسسات ارائه‌دهنده استانداردهای مورداستفاده در تاسیسات صنعتی پرخطر و همچنین موقعیت‌های پرخطر اشاره شد. حال لازم است وضعیت‌های مختلفی که ممکن است بر آنها حاکم باشد نیز معرفی گردد.

وضعیت‌های موقعیت خطرآفرین Hazardous Location Conditions

وضعیت در منطقه پرخطر Hazardous Area به دو گونه ممکن است باشد.

– وضعیت معمول normal Condition

– وضعیت غیرعادی Abnormal Condition

این دو حالت برای هر موقعیت خطرناکی وابسته به مواد قابل‌احتراق موجود در آن متفاوت است. پس هر موقعیت خطرناکی حالت عادی و غیرعادی مربوط به خود را دارد. بعنوان مثال در یک پالایشگاه نفت، در مجاورت شیر تخلیه فشار Vent یا دریچه بالای مخزن، همواره گاز قابل‌اشتعال وجود دارد و برای این ناحیه حالت نرمال است. در‌حالی‌که وجود گاز در نواحی دیگر، وضعیتی غیرعادی دارد. علاوه بر این وضعیت نرمال نیز می‌تواند حالات مختلفی به خود بگیرد. لیکن جهت سهولت امر، تعاریف نرمال اول و نرمال دوم را برای آنها در نظر گرفته‌اند. وضعیت نرمال اول برای کار عادی روزانه است و نرمال دوم برای مواقع تعمیر تجهیزات و نگهداری آن Maintenance تعریف می‌شود.

مولفین کدهای استاندارد جهت راحتی تشخیص مناطق خطرآفرین با افزودن یک بخش Division به طبقه بندی اصلی، تعریف را کامل کرده‌اند. لذا مناطق پرخطر Class I, Class II, Class III یا در بخش یک Division I قرار دارند یا در بخش دو Division II

بعنوان مثال Class I Division I ناحیه مجاور گنبد باز تجهیزات بارگیری یا نزدیکی شیر تخلیه Relief Valve در یک پالایشگاه نفت خواهد بود. ولی ناحیه مجاور منبع ذخیره مواد قابل‌اشتعال قرارگرفته در یک انبار سربسته Closed Storage Drum ، می‌تواند در طبقه‌بندی Class I Division II قرار گیرد. زیرا در حالت عادی نباید هیچ ماده قابل‌اشتعال یا بخارات آن در فضای اطراف وجود داشته باشد.

پس طبقه‌بندی نواحی خطرآفرین بصورت زیر است:

• موقعیت کلاس I محتوی گاز و بخار قابل‌انفجار
• موقعیت کلاس II محتوی غبار قابل‌انفجار
• موقعیت کلاس III محتوی ذرات معلق فیبر و پرز قابل‌انفجار

و دو وضعیت حاکم بر آنها:

• حالت عادی Division 1 – normal conditions
• حالت غیرعادی Division 2 – abnormal conditions

[auth]
حالا اجازه دهید تا به مواد طبیعی خطرآفرین موجود در این مناطق نیز بپردازیم.

مواد طبیعی خطرناک:

مواد طبیعی مربوط به گازها و بخارات آنها در طبقه‌بندی موقعیت‌های خطرآفرین Class I locations به چهار دسته تقسیم می‌شوند. A , B , C , and D این طبقه‌بندی براساس حرارت شعله‌وری Ignition Temperature ، فشار انفجار Explosion Pressure و سایر مولفه‌های آتش‌گیری آنها صورت گرفته است. تنها ماده گروه A استیلن است Acetylene که بخش کوچکی از مناطق خطرآفرین را در بر می‌گیرد و تجهیزات کمی برای کار در مناطق دردسترس است. این ماده دارای فشار انفجار بسیار بالایی است.

گروه B نیز بخش نسبتاً کوچکی از مناطق خطرآفرین را تشکیل می‌دهد. این گروه ماده طبیعی هیدروژن و دیگر مواد با مولفه‌های مشابه را در بر می‌گیرد. اگر محدودیت‌های کار با این مواد را در کدهای استاندارد دنبال کنید، خواهید دید که اکثر مواد با مشخصات مشابه می‌توانند در گروه C یا D قرار گیرند. ولی خود هیدروژن حتماً درآن گروه‌ها جای نمی‌گیرد.

گروه‌های C و D مواد باقی‌مانده موقعیت‌های یک Class I را شامل می‌شوند که بخش عظیمی از این موقعیت‌ها را در صنایع در بر می‌گیرند. این مواد شامل بوتان Butane ، بنزین Gasoline ، گاز طبیعیNatural gas  و پروپان Propane هستند.

در موقعیت‌های دو Class II یا مناطق محتوی غبار قابل‌انفجار، گروه‌های E , F , and G هستند. این طبقه‌بندی نیز براساس حرارت شعله‌وری مواد و ضریب هدایت آنها صورت گرفته است. ضریب هدایت در این گروه از مواد بسیار قابل‌اهمیت است. به‌خصوص در موقعیت‌هائی که غبار فلزات وجود دارد.

غبار فلزات خطرآفرین در این تقسیم‌بندی در گروه E قرار دارند که شامل آلومینیوم و منگنز یا سایر فلزات با مولفه‌های مشابه هستند.

در گروه F فضاهای محتوی موادی چون کربن سیاه، غبار ذغال چوب، غبار ذغال‌سنگ و کک قرار دارند.

گروه G شامل مناطقی با غبار غلات مثل سیلوها، آرد، نشاسته، کاکائو و مواد با مشخصه معادل آنها است.

به این سوال پاسخ دهید:

کلاسه‌بندی یک تانک نگهداری گاز طبیعی چه خواهد بود؟

پاسخ کلاس یک Class I بخش دو Division 2 گروه D

توصیه می‌شود، طبقه‌بندی‌های استاندارد را به خاطر داشته باشید و یا صفحات این بخش را در محلی جهت مراجعه، نگهدارید. زیرا در آینده به کرات به آن اشاره خواهد شد چراکه لوازم و ابزار موردنیاز جهت استفاده در مناطق مختلف صنعتی، باتوجه به این درجه‌بندی انتخاب می‌شوند. شاید جدول زیر جهت نگهداری و مراجعه بعدی بهتر باشد.

تصویر ۰۱

در فصل آینده به تجهیزات مورداستفاده در مناطق با خطر انفجار و خصوصیات آنها خواهیم پرداخت. توجه داشته باشید که آنچه گفته می‌شود فقط در مورد مناطق خطرآفرین با قابلیت انفجار است و مناطق خطرآفرین با خطرات مسمومیت ناشی از نشت مواد در فضا، مورد بحث قرار ندارد. امیدوارم درصورت توفیق در اتمام این مطلب، به تفصیل به این‌گونه محیط‌ها نیز بپردازیم. هر چند در ادامه مجبور خواهیم بود تا به بخشی از مواد مورداستفاده در صنایع که تأثیرات دوگانه دارند نیز اشاره کنیم، زیرا در صنایعی چون پتروشیمی هر دو بعد قضیه باهم گره خواهد خورد.
[/auth]