خـروج اضطـراری
- شناسه خبر: 18291
- تاریخ و زمان ارسال: 8 مرداد 1396 ساعت 10:25
راههای خروج از ساختمان و روشهای تخلیه افراد
منظـور از راههای خروج، سه قسمت مسیـر پیوستهای است که از هر نقطهای در داخـل ساختمـان شروع و به فضـای آزاد بیرون و همسطح زمین، خواه خیابان و معبر عمومی یا یک محوطه باز منتهی شده و به تبع ویژگیها و عملکرد، به دستـرس خروج، خروج و تخلیه خـروج تقسیم میشود.
۱- دسترس خروج
دسترس خروج نخستین و مهمترین بخش از مسیر خروج است و به فاصلهای گفته میشود که شخص باید تا رسیدن به مدخل خروج (درب ورود به پله فرار) طی کند. معمولاً این مسافت نباید از ۳۰ متر تجاوز کند. آمارها نشان میدهد که از هر ۴ نفر که در آتشسوزیها از بین میروند، یک نفر در این قسمت از مسیر و به علت نرسیدن به مدخل خروج جان خود را از دست میدهد.
۲- خـروج
خروج به بخش میانی و به قسمتی از مسیر گفته میشود که با دیوارها، کفها، سقفها و درهای مقـاوم در برابر حریق بهصورت امن و محافظتشده ساختـه میشود و تا قسمت تخلیه خـروج ادامه مییابد. خروج میتـواند در برگیـرنده فضاهای مختلف و مسیـرهای افقی و عمودی باشد. مانند: درگاهها، راهروها، شیبها، پلکانها، و ….
– تخلیه خروج
تخلیه خروج بخش نهایی مسیر خروج و قسمتی است که از انتهـای خـروج آغاز شده و به فضـای آزاد بیرون از ساختمان همسطح زمین میانجامد.
روشهای تخلیه افراد
این روشهـا شامـل تمام اقدامـات، وسـایل و تجهیـزاتی است که برای دورکـردن متصـرفان ساختمـان از خطـرات و اثرات حریـق برنامهریـزی، طـراحی و به کارگـرفته میشود و شامل راههای خروج، چراغهای اضطـراری، علائم راهنما، شبکـههای کشف و اعلام حریـق، وسایل و تجهیـزات فشـار یا تخلیـه دود و حـرارت، انواع ابـزارها و لـوازم آتشنشانی اتوماتیک و غیراتوماتیک، تمرینهای مربوط به فرار و غیره میباشد.
مناطق امن
[auth]
منطقه یا مناطق امـن به مکـانی اطـلاق میشود که متصرفیـن یا ساکنیـن یک بنا وقتی به آنجا منتقل شوند از خطرات حریق در امان باشند. این مکان میتواند در داخل یا خارج بنـا باشد، البته اماکنی که در داخـل بنا قرار دارند بهعنـوان مناطـق امن نسبی مطـرح هستند. مانند: پلکانهای فرار یا اضطراری و یا طبقات امن . البته اماکن خارج از بنای درگیر حریق با رعایت فاصله مناسب از بنا نیز بهعنوان مناطق امن تلقی میگردند.
در طراحـی راههـای خـروج باید به عوامل جسمـانی، خصوصیـات ذهنـی و روانـی افراد توجه نمود، لذا با توجه به اینکـه آسانسـورها هنگام آتشسـوزی بهعنوان خروجی ایمن تلقی نمیشوند و در یک ساختمان مانند: آپارتمان مسکونی یا برج، افـراد ضعیف، بیمار، کودک و … وجـود دارنـد که هنگـام خطر قادر به خروج فوری نیستند، ضـروری است افراد توانمنـد و قوی اینگونه افراد را در اولویت تخلیه قرار دهند و از ایجاد ازدحام حین خارجشدن از ساختمان جلوگیری کنند .
پیشگیری در محیطهای صنعتی
در محیطهای صنعتی به روشهای گوناگون و مطابق همـان صنعت از وقـوع حریق جلوگیـری میشود که اهم آنها عبارتند از :
- مجـوزهای کـار
- برگزاری دورههای آموزشی و بازآموزی ایمنی
- ارزیابی ریسک حریق
- ایمنسازی طرحها – طرحهای ایمنسازی
- مجوزهای کار .
یکـی از مهـمتـرین مولفـههای پیشگیـری از بـروز حریـق، بهـرهگیـری از روشهـای اجـرایی و عملیـاتی جهت حصول اطمینـان از عـدم تشکیـل شرایط غیرایمن در محیـط کار است. سیستم پروانه کار (سیستم مجوزهای کاری) یکی از مهمتـرین مکانیـزمهـا در اینخصـوص میبـاشد. این سیسـتم با یک رویکـرد نظـاممنـد، شرایـط ایمنـی عملیـات پرمخاطـره را بـررسی و بـا برطـرفکـردن پتانسیـلهـای وقـوع حادثـه به دنبال حـذف و کــاهش خطـرات قبل از انجـام فعالیتهای مختلف کاری میباشد.
عملیات پرمخاطره، شامل مجموعه فعالیـتها و اقدامـاتی است که انجام آنها با احتمـال بروز خطـراتی با ریسک بالا و حوادث شدید و با گستـره وسیع همراه است و منجر به ایجـاد خسـارات غیرقابل جبـران از نظر جانی، مالی و روانی خواهد شد.
این فعالیتها عبارتند از:
۱- کـار گـرم .
۲- کـار سـرد .
۳- ورود به فضاهای بسته و محدود .
۴- عملیات حفاری و گودبرداری .
۵- کار در ارتفاع .
۶- کار با تجهیزات الکتریکی ولتاژ بالا .
۷- کار با پرتوهای یونساز .
۸- ورود خودرو .
۹- سایر فعالیتهایی که به تشخیص مسئولین مربوطه،
عملیات پرمخاطره محسوب میشوند .
مناطق خطرناک
به محوطههایی اطلاق میشود که بهعلت عملیاتی که در آنها انجام میگیرد و یا اجناسی که در آنها نگهداری میشود، خطر حریق و یا انفجار وجود داشته باشد. برخی از مناطق خطرناک عبارتند از:
انبارهـای مواد منفجـره، کارگاههـای تعمیـرات و انبارهایی که در آن اشیاء قابلاشتعـال مصـرف و یا ذخیـره میشوند، محلهایی که فرآوردههای نفتی و یا مواد شیمیایی در آنها بهکار برده میشود و یا مقادیـری بیش از مصرف موردنیاز در انبارها نگهداری میشود. مانند: کارخانههای مواد شیمیایی، مخازن سوخت، چاههای گاز یا نفت، جایگاههای سوختگیری .
طبقه بندی مناطق خطر
- مناطق بخش(۰): مناطقی است که وجود اتمسفر خطرناک (وجود مقدار قابل اشتعال گاز در هوا که مناسب برای اشتعال باشد) در آنها همیشگی است. مانند فضای بخار، ظروف بسته و مخازن ذخیره نفت خام
- مناطق بخش(۱): مناطقی است که احتمال ایجاد اتسمفر خطرناک در آنها هر لحظه وجود داشته و اقدامات ایمنی مخصوص باید مراعات گردد.
- مناطق بخش(۲): مناطقی است که در شرایط عادی بیخطرند ولی امکان آزاد شدن نفت و گاز به علت نقص فنی و عوامل دیگر وجود دارد.
- منطقه آزاد (ایمن): شامل کلیه مناطقی است که جزء نواحی خطرناک منظور نشده باشند. (کلیه کارگاههایی که با تائید امور HSE احداث گردیدهاند میتوانند در کارگاه خود بدون پروانه کار مشغول به انجام کارهای گرم، سرد و یا مجاز شوند)
- پروانه کـار (مجوز کار)
پـروانه کار گواهی مکتـوبی است که مجریـان عملیات باید براسـاس دستـورالعملی مـدون و با هدف تأمین شرایط ایمن جهت اجرای یک عملیات پرمخاطره و با بررسی و ارزیابی مخاطـرات بالقوه آن و ضمن پیشبینی کلیه تمهیدات کنترلی این مخاطرات از مراجع مسئول اخذ نمایند. این مجوز گویـای این مطلب است که انجام عملیـاتی معین توسط افـرادی مشخص، در یک محل معیـن و در طی یک زمـان معین ایمن میباشد. علاوه بر این در مجوز بیان میشود که چه اقداماتی انجامشده و یا باید انجام گیرد تا به هنگام اجرای عملیـات از بروز پیامدهای نامطلوب پیشگیری بهعمل آید.
الزامات عمومی در صدور مجوزهای کار
هر شرکت باید روشی اجـرایی جهت صدور مجـوزهای کار تهیه و جاری نمـاید. در این روش اجـرایی باید واحد یا واحدهایی بهعنـوان مسئـول صدور مجوزهای کار تعیین گـردد. مسئولیـت صدور مجوزهای ورود به فضاهـای بسته و محـدود، عملیـات حفاری و گودبرداری، کار در ارتفـاع، کار با تجهیزات الکتریکی ولتاژ بالا، کار با پرتـوهای یونساز ( رادیوگـرافی و کار با مواد رادیواکتیو ) و سایر فعالیـتهایی که حسب تشخیص مسئولین مربوطه بعنوان عملیات پرمخاطره محسوب میشوند، برعهده واحد HSE و مسئولیت صدور مجوزهای کار گرم، کار سرد و ورود خـودرو برعهـده واحد آتشنشانی میباشد. کارشنـاس مسئـول صدور مجـوزهای کـار درخصوص خطرات ناشی از عملیات پرمخاطره آگاهی کامل داشته و آموزشهای لازم را گذرانده است.
معمولاً فهـرست عملیات مخاطـرهآمیز و مکانهایی که اجرای برخـی از اعمال در آنجا خطـرناک تلقی میشود، از سوی واحـد مسئول صدور مجوزهای کار، سالیانه بازنگری شده و به اطلاع واحدهای مسئول اجرای عملیات و یا ناظر پیمانکاران رسانده میشود.
فرایند اخذ مجوز کار نباید زمـانبر و محـدودکننده اجـرای عملیات بویژه در موارد اضطـراری باشد و امور مسئـول صدور مجـوز کار باید شرایطی را فراهـم آورد که امکـان صدور مجوز کار در تمام ساعات شبانـهروز و حتی روزهای تعطیل نیز فراهم گردد.
کلیه کارکنـان دخیل در صدور مجـوز کار باید در ارتباط با خطـرات موجود در اجرای عملیات پرمخاطره و مقررات و دستورالعملهای ایمنی و بهداشتی مربوطه دورههای آموزشی لازم را گذرانده باشد.
واحد مسئول اجرای عملیات پرمخاطره ( در صورتیکه این عملیـات از سوی پیمانکـار انجام میشود، واحد ناظر بر عملیات پیمانکار ) باید از زمان امضاء و دریـافت اجازهنامه تا فسخ آن متضمن شود که محـدوده انجـام عملیات بطور کلی به منظور انجام کار بیخطر است. ضمن اینکه ناظر بر عملیات به محض اینکه مشاهـده کرد که شرایط ایمنی محدوده انجام عملیات تغییر کرده، باید کار را متوقف و مجوز جدید صادر کند.
تجهیـزات ایمنی که در مجوز صـادره، استفـاده از آنها در حین اجـرای عملیـات مورد تأکید قرار گرفتـهاند، باید مطابـق دستورالعمـل مورداستفاده صحیح قرار گیرند.
چنانچه زمان انجام کار در مواقعـی باشد که خارج از زمان مذکور در اجازهنـامه باشد، واحد مسئـول صدور مجوز کار قبل از اعمال کار، باید مطلع گردد.
فرایند صدور مجوزهای کار
- ارسال درخواست انجام عملیات پرمخاطره توسط مجری عملیات به واحدهای مسئول صدور مجوزهای کار حداقل ۲۴ ساعت قبل از انجام عملیات و براساس فرم مربوطه .
- بررسی دقیق محل انجام عملیات توسط کارشناس واحد مسئول صدور مجـوزهای کار به همـراه نماینده مجری عملیات و نمـاینده محل اجرای عملیات جهت پاسخگویی به سئوالات احتمالی .
- اعلام نظر واحد مسئول صدور مجوز به مجری عملیات جهت انجام اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه لازم .
- انجام اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه لازم با هماهنگی مجری عملیات .
- بازدید مجدد از محل و در صورت تأیید صدور مجوز با ذکر دقیق تجهیزات ضروری و اقدامات موردنیاز .
- توزیع مجوز :
- نسخه اول : صادرکننده مجوز .
- نسخه دوم : واحد مجری عملیات نیازمند دریافت مجوز .
- نسخه سوم : واحد ناظر عملیات ( در شرکتهای پیمانکاری، مسئول انجام عملیات نیارمند مجوز ) .
- انجام عملیات تحت نظارت واحد مسئول صدور مجوزهای کار
- فسخ مجوز در پایان عملیات که باید در مجوز اصلی صورت گیرد. نسخه دوم آن از واحد مجری دریافت شده و با الصاق به نسخه اول، در واحد مسئول صدور مجوزهای کار بایگانی شود.
- همزمان مراتب فسخ مجوز باید به سایر واحدهای دریافتکننده مجوز نیز اعلام گردد.
- ۱- کار گرم .
کار گرم شامل فعالیتهـایی است که پتانسیـل تولیـد یک منبع حـرارتی را دارند. جوشکاری، لحیمکاری، نقطهجوشکاری، پرچکـاری حـرارتی، سوزانـدن، برش با شعلـه، حرارتدادن با شعله، سنـگزنی، شاتبلاست، استفاده از ابزارهای دستی برقی، استفـاده از موتـورهای احتراق داخلی، استفاده از تجهیـزاتی که میتوانند یک منبع احتراقی ایجاد نمایند. مانند: خودروها، کار بر روی مدارهای الکتریکی برقدار، استفاده از وسایل الکتریکی که ذاتاً ایمن نیستند، استفاده از وسایلی که از باتری استفـاده میکنند، تزریقکننـدههای تفنگی چسب و مواد قابلانفجار و اشتعال، استفاده از تجهیزات مولد اشعه ایکس و تجهیزات رادیواکتیو .
در صورتــیکه عملیـات گـرم در محیطهـای حاوی مواد قابلاشتعـال و یا دارای تراکمـی از گـازها و بخـارات قابلاشتعال انجـام شود، این عملیـات پرمخاطـره تلقـی شـده و در راستـای ایمـنسـازی ایـن قبیـل فعـالیتهـا، مقررات و دستورالعمـلهایی از طـرف مراجع و سازمانهـای مرتبـط تـدوین شده که از مهـمتـرین آنهـا میتــوان بـه استــانـداردهـــای NFPA 51B وOSHA CFR 1915.503 اشــاره کرد.
ارزیابی شرایط جهت صدور مجوز کار گرم
جهت صدور مجوز کار گرم، کارشناس مسئول صدور مجوز باید محیط انجام عملیات را بطور کامل از ابعاد ذیل مورد ارزیابی قرار دهد:
- ارزیابی حجم و میزان مواد قابلاشتعال موجود در محیط
وجود مواد قابلاشتعـال در محیط انجـام کار گرم میتوانـد در اثر شعله یا حرارت ایجـادشده و یا ریزش گـدازهها و پلیسـهها سبب بـروز حریـق گـردد. پالتهـا، میز، درب و پنجرههای چوبی، بشکههای حاوی حلالهای آلی و مواد سوختی و حتی روغنهای صنعتی نشتیافته از ماشینآلات و .. از جمله مواد قابلاشتعالاند.
- ارزیابی تراکم گازها و بخارات قابلاشتعال و شاخص حد پایین انفجار (LEL)
فضای نیازمند اخذ مجوز در صورتی که تراکم گازها و بخارات قابلاشتعال در بین دو محدوده حد پایین انفجار (LEL) و حد بالای انفجار (UEL) برسد، قابلیت انفجار خواهند داشت که در اینصورت لازم است مجوز کار گرم اخذ گردد. حد پایین انفجار (LEL) تراکمی از یک گاز یا بخار قابلاشتعال است که آن ماده با تراکمی کمتر از این محدوده، قابلیت انفجار نخواهد داشت و حد بالای انفجار (UEL) تراکمی از یک گاز یا بخار قابل اشتعال است که آن ماده با تراکمی بیش از این محدوده، قابلیت انفجار نخواهد داشت.
همواره باید دقت گردد که تراکم گازها و بخارات قابل اشتعـال در هوای محیطی که قرار است کار گـرم در آن انجام شود، از ۱۰% حد پایین انفجار (LEL) آن ماده فراتر نرود که در این شرایط بههیچوجه نباید کار گرم صورت گیرد. برای ارزیابی این شاخصها از دستگاههای قرائت مستقیم گازها و بخارات با سنسورهای مخصوص آن ماده شیمیایی استفاده میشود.
- ارزیابی منابع مورد نیاز جهت واکنش در شرایط اضطراری
حضور نیروی آتشنشـان مقیم یا سرکشیکننده با تجهیزات و امکانات لازم که براسـاس ارزیـابی میزان خطـر حریق و تبعات احتمالی ناشی از آن انجام میشود، در محل اجـرای عملیـات ضروری است. مـواد خاموشکننـده با توجه به نوع حریقهـای احتمـالی و تجهیـزات (دستی یا خودرویی) و حجم مواد اطفایی با توجه به حجـم مواد قابلاشتعال موجود در محل تعیین میگردد.
- ارزیابی تجارب و آموزشهای مجریان و مراقبین عملیات
مجریان کار گرم از خطرات مربوط به انجام این عملیات در محیطهای پرمخاطره و قوانین و الزامات مربوط به رعایت اصول مربوطه کاملاً آشنایی دارند. ناظـرین عملیـات کار گرم ضمن آشنایی کامل با خطرات انجـام این عملیات دورههـای تخصصی مربـوط به ارزیابی مخاطـرات حریق و انفجـار و همچنین سنجش تراکـم گازهـا و بخارات را گذرانده و کاملاً مجرب باشند.
اقدامات لازم جهت صدور مجوز کار گرم
- جداسازی و محصورسازی
– هرگونه مواد قابلاشتعال به شعاع ۱۲متری از محل انجام کار گرم خارج شده و محل کاملاً پاکسازی گردد.
– درصورتی که امکـان انتقـال مواد قابلاشتعـال به خارج از محیـط کار نباشد ( مانند: وجود قطعات چوبی در ترکیب بنا ) ضروری است این قطعات با استفاده از پوششهای غیرقابلاشتعال و عایق حرارت پوشـانده شود.
– درصورتی که کار گرم در ارتفاع صورت میگیرد و احتمال پرتاب جرقه و گـدازههای فلزی به اطراف وجود دارد، تدابیـر احتیـاطی لازم از جمله : ریختن شن و ماسه بر روی سطـوح، مرطـوبکردن محیـط با آب و یا استفاده از پوششهای غیرقابلاشتعال و عایق حرارت در قسمت زیرین محل انجام عملیات و حداقل ۱۲ متری پیرامون آن صورت گیرد. اگر پنجرهها و درهای پیرامون محل انجام عملیات باز است، بسته شوند.
– پشت دیوارهای محل کارگرم باید بررسی شود تا درصورت وجود مواد قابلاشتعالی که ممکـن است در اثر انتقال حرارت دچار حریق شوند، از این مکان تخلیه گردند.
– درصورت وجود سیستمهای اعلام حریق مجهز به دتکتورهای دودی یا حرارتی، به منظور پیشگیری از اعلام حریق ناخواسته، سیستم غیرفعال و یا با استفاده از کاور دتکتورها را پوشاند. توجه شود، بلافاصله پس از اتمام عملیات میبایست سیستم مجدداً فعال گردد.
– یک ساعت پس از اتمام کار، موقعیت مکان کاملاً بررسی و درصورت عدم وجود هرگونه شرایط مخاطرهآمیز، وضعیت عادی تلقی شود.
– نکته: در محیطهای باز، به هنگام وزش باد شدید، کار گرم باید فوراً متوقف شود. زیرا خطـر پراکنـدهشدن گدازهها و جرقههای جوشکاری به خارج از محیط ایمنشده ( شعاع ۱۲متری از عملیات ) و در نتیجه بروز حریق وجود دارد.
- پیشگیری از وقوع حریق و انفجار
– از عدم وجود تراکم گازها و بخارات قابلاشتعال در محل انجام عملیات گرم که میتواند منجر به بروز انفجار گردد، اطمینان حاصل شود. این تراکم نباید بیشتر از ۱۰% شاخص حد پایین انفجار یا LEL آن ماده باشد.
محلهایی که احتمال حضور گازها و بخارات قابلاشتعال در آنها وجود دارد، بطور مستمر مورد اندازهگیری و پایش شاخص قرار گیرند. در صورت بالابودن تراکم از مرز LEL، باید ضمن پیشگیری از ادامه کار، با استفاده از تجهیزات تهویه ضدانفجار و یا طبیعی اقدام به کاهش تراکم این مواد و کاهش احتمال بروز انفجار نمود.
- آمادگی واکنش در شرایط اضطراری
– درصورت تشخیـص کارشنـاس مسئـول صدور مجـوز مبنی بر وجود خطـر آتشسوزی، پیشبینـیهای لازم جهت حضـور آتشنشـان و تجهیـزات اطفـایی به تعداد و حجم موردنیـاز صورت پذیـرد. همچنیـن میتـوان از کپسولهای آتشنشـانی حاوی گاز CO2 و یا پودری متناسب با وسعت حریقهای احتمالی محل انجام کار استفاده کرد.
۲- کار سرد .
منظـور از کار سـرد عملیـاتی است که بر روی مخـازن، لولههـا و اتصـالات انتقال مایعات و گـازهای شیمیـایی و عمـوماً به منظور سرویسکاری و تعمیـرات انجام میشود. این عملیـات ممکن است برروی تأسیسـاتی انجام شود که در سرویس بوده و یا از سرویس خارج شدهاند. تأسیسات مزبـور اغلب دارای محتویـات خطرناکـی هستند که میتواند تولیـد گازهای سمی، قابلاحتراق یا خفقـانآور کند که به منظور پیشگیری از حوادث و آسیبهای ناشی از این مواد، جهت اجرای این عملیات، مجوز کار سرد اخذ میگردد.
در راستـای ایمنسـازی این قبیل فعالیتها، مقـررات و دستورالعمـلهایی از سوی مراجـع و سازمانهـای مرتبط تدوین شده است که از مهمترین آنها میتوان به استاندارد OSHA CFR 1915.13 اشاره کرد.
ارزیابی تراکم گازها و بخارات قابل اشتعال و شاخص حد پایین انفجار (LEL)
نحوه ارزیابی تراکم گازها و بخارات قابلاشتعال و شاخص حد پایین انفجار مشابه با اقدامات ذکر شده در فرایند کار گرم میباشد.
ارزیابی میزان مواد سمی، خورنده و محرک موجود در محیط
در مجوزهای کار سرد، وجود مواد التهاب آور و محرک، مواد خفگی آور و مواد بیهوشی آور به دلیل اثرات حاد آنها بر روی انسان از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. ارزیابی تراکم این مواد در هوای تنفسی بر اساس شاخص خطر آنی برای حیات و سلامت (IDLH) صورت می گیرد. این شاخص به مفهوم هر شرایطی است که تهدیدی فوری و یا با تأخیر برای حیات انسان به همراه داشته و میتواند سبب بروز عوارض غیر قابل بهبود در فرد شده و یا منجر به از دست دادن توانایی وی در جهت نجات خود گردد . برخی از مواد (مانند فلوئورید هیدروژن و بخارات کادمیوم) میتوانند تولید عوارض فوری و در عین حال زودگذری شوند که حتی اگر که شدید هم باشند، بدون نیاز به رسیدگیهای پزشکی برطرف میگردد. اما احتمال بروز ایست قلبی در طی ۱۲ تا ۷۲ ساعت پس از تماس نیز وجود دارد. فرد مصدوم در طی این مدت (در فاصله میان بهبودی پس از عوارض زودگذر ابتدایی تا هنگام بروز ایست قلبی) احساس سلامتی میکند.
برای سنجش شاخص IDLH در فضاهای نیازمند مجوز بر حسب نوع گازها یا بخارات موجود در محیط باید از دستگاههای قرائت مستقیم استفاده کرد. پایش مستمر مواد مسمومیتزا در فضاهای نیازمند مجوز الزامی است.
ارزیابی تجهیزات و ابزارآلات انجام عملیات با توجه به شرایط محیط
استفاده از ابزارهای ضدجرقه جهت کار سرد، از ایجاد جرقه و بروز خطر انفجار در هنگام کار بر روی لوله های انتقال مایعات یا گازهای قابلاشتعال پیشگیری میکند. ابزارهای ضدجرقه ابزارهایی هستند که از مواد غیرآهنی تهیه شدهاند. مهمترین جنس ابزارهای ضدجرقه که از استحکام و سختی بسیار مناسبی نیز برخورداراند، بریلیوم و مس میباشند. ابزارهایی از جنس آلومینیوم، برنز و برنج نیز دارای خاصیت ضدجرقه ولی با سختی کمتر هستند.
[/auth]
